سرطان پوست نوعی سرطان است که از سلولهای پوست شروع میشود. این سلولها ممکن است به بافتهای سالم اطراف حمله کنند یا در موارد پیشرفتهتر به سایر نقاط بدن گسترش پیدا کنند.
شایعترین انواع سرطان پوست کارسینوم سلول بازال و کارسینوم سلول سنگفرشی هستند که در اغلب موارد قابل درمان هستند. اما خطرناکترین نوع سرطان پوست ملانوم است که احتمال گسترش بیشتری دارد و درمان آن دشوارتر است.
بیشتر سرطانهای پوست در نواحیای ایجاد میشوند که زیاد در معرض نور خورشید هستند. محافظت منظم از پوست در برابر اشعه ماوراءبنفش میتواند خطر ابتلا را بهطور قابل توجهی کاهش دهد.
فهرست مطالب
- انواع سرطان پوست
- علائم سرطان پوست
- علت ایجاد سرطان پوست
- عوامل خطر
- پیشگیری از سرطان پوست
- تشخیص و مرحلهبندی
- روشهای درمان
- آمادگی برای مراجعه به پزشک
انواع سرطان پوست
- کارسینوم سلول بازال: شایعترین نوع سرطان پوست است. معمولاً رشد آهستهای دارد و به ندرت گسترش مییابد.
- کارسینوم سلول سنگفرشی: دومین نوع شایع است. احتمال گسترش آن کمی بیشتر از کارسینوم بازال است اما همچنان در اکثر موارد قابل درمان است.
- ملانوم: خطرناکترین نوع سرطان پوست است و از سلولهای رنگدانهساز پوست شروع میشود. احتمال گسترش آن بیشتر است و درمان آن در مراحل پیشرفته دشوارتر میشود.
علائم سرطان پوست
علائمی که ممکن است نشانه سرطان پوست باشند:
- ایجاد یک رشد جدید روی پوست که شبیه خال، برجستگی یا دلمه باشد
- یک ناحیه زبر یا پوستهپوسته روی پوست
- زخمی روی پوست که بهبود پیدا نمیکند
- تغییر در شکل، اندازه یا رنگ یک خال یا ککومک
- خارش اطراف یک رشد پوستی
- درد اطراف یک رشد پوستی
سرطان پوست کجا ایجاد میشود؟
بیشتر سرطانهای پوست در نواحیای از بدن دیده میشوند که زیاد در معرض آفتاب هستند مانند صورت، لبها، گوشها، پوست سر، گردن، دستها، بازوها و پاها. با این حال، سرطان پوست ممکن است در مناطقی هم که معمولاً آفتاب نمیبینند مثل کف دست، ناحیه تناسلی یا زیر ناخنها هم ایجاد شود.
اگر هر تغییری در پوست خود مشاهده کردید که نگرانکننده است، حتماً با پزشک یا متخصص پوست مشورت کنید.
علت ایجاد سرطان پوست
بیشتر سرطانهای پوست در اثر تابش اشعه ماوراءبنفش (UV) ایجاد میشوند. این اشعه از خورشید، دستگاههای برنزهکننده و لامپهای مخصوص آفتابسوختگی ساختگی ساطع میشود. اشعه UV میتواند DNA سلولهای پوست را تغییر دهد و باعث رشد غیرطبیعی آنها شود.
البته بعضی سرطانهای پوست در نواحیای ایجاد میشوند که آفتاب نمیبینند. در این موارد، عوامل دیگری مثل ضعف سیستم ایمنی یا سابقه خانوادگی ممکن است نقش داشته باشند.
عوامل خطر
بعضی عوامل میتوانند احتمال ابتلا به سرطان پوست را افزایش دهند:
- پوست حساس که راحت آفتاب میسوزد: افرادی که پوست روشن، موهای بلوند یا قرمز، چشمهای روشن یا ککومک دارند، بیشتر در معرض خطر هستند. البته سرطان پوست در همه انواع پوست ممکن است رخ دهد.
- تابش زیاد اشعه UV: تعرض طولانیمدت به نور آفتاب یا دستگاههای برنزهکننده خطر را بالا میبرد.
- سابقه آفتابسوختگی شدید: بهویژه آفتابسوختگیهایی که تاول ایجاد کردهاند، حتی اگر در کودکی بوده باشند.
- سابقه شخصی سرطان پوست: کسانی که یک بار دچار سرطان پوست شدهاند بیشتر در معرض ابتلای مجدد هستند.
- سابقه خانوادگی سرطان پوست: اگر یکی از بستگان درجه یک شما به سرطان پوست مبتلا بوده، احتمال ابتلا بیشتر است.
- ضعف سیستم ایمنی: افرادی که داروهای سرکوب ایمنی مصرف میکنند یا بیماریهایی مثل HIV دارند، بیشتر در معرض خطر هستند.
پیشگیری از سرطان پوست
بیشتر سرطانهای پوست با محافظت مناسب از پوست قابل پیشگیری هستند:
- در ساعات اوج تابش آفتاب از آن اجتناب کنید: معمولاً بین ساعت 10 صبح تا 3 بعدازظهر آفتاب قویترین تابش را دارد. در این ساعات تا حد ممکن در سایه بمانید.
- از ضدآفتاب استفاده کنید: از یک ضدآفتاب با SPF حداقل 30 و طیف گسترده استفاده کنید. حتی در روزهای ابری هم ضدآفتاب بزنید. هر دو ساعت یکبار یا بعد از شنا و تعریق تجدید کنید.
- لباس محافظ بپوشید: لباسهای آستینبلند، شلوار، کلاه لبهدار و عینک آفتابی میتوانند پوست را در برابر اشعه UV محافظت کنند.
- از دستگاههای برنزهکننده استفاده نکنید: این دستگاهها اشعه UV مضر ساطع میکنند و خطر سرطان پوست را افزایش میدهند.
- پوست خود را بهطور منظم بررسی کنید: هر چند وقت یکبار کل پوست بدن از جمله نواحیای که معمولاً آفتاب نمیبینند را بررسی کنید. اگر تغییری دیدید، با پزشک مشورت کنید.
تشخیص و مرحلهبندی سرطان پوست
معاینه پوست
تشخیص سرطان پوست معمولاً با معاینه بصری پوست شروع میشود. پزشک درباره علائم میپرسد و پوست را بررسی میکند.
بیوپسی پوست
اگر ناحیه مشکوکی وجود داشته باشد، پزشک با بیحس کردن موضعی ناحیه، بخشی یا تمام رشد پوستی را برمیدارد و برای بررسی آزمایشگاهی میفرستد. این کار معمولاً در مطب پزشک انجام میشود و دردناک نیست.
مرحلهبندی بیماری
بیشتر سرطانهای پوست گسترش پیدا نمیکنند و نیازی به مرحلهبندی ندارند. اما اگر سرطان بزرگ باشد یا نوع آن مستعد گسترش باشد مثل ملانوم، ممکن است آزمایشهای تکمیلی لازم باشد:
- تصویربرداری: سیتیاسکن یا امآرآی میتوانند نشان دهند که آیا سرطان به بخشهای دیگر بدن رسیده است.
- بیوپسی غدد لنفاوی نگهبان: این روش بررسی میکند که آیا سرطان به اولین غدد لنفاوی در مسیر خود گسترش یافته است یا نه.
مراحل سرطان پوست از 0 تا 4 است. اعداد پایینتر نشاندهنده سرطان کوچک و محدود به لایههای سطحی پوست هستند و مرحله 4 یعنی گسترش به غدد لنفاوی یا اندامهای دیگر.
روشهای درمان سرطان پوست
درمان سرطان پوست به نوع، اندازه، مکان و مرحله بیماری بستگی دارد.
1) کرمهای دارویی موضعی
برای بعضی سرطانهای پوستی سطحی، داروهایی به شکل کرم وجود دارند که مستقیماً روی ناحیه درگیر مالیده میشوند و سلولهای سرطانی را از بین میبرند.
2) کورتاژ و الکتروکوتری
در این روش، ابتدا رشد سرطانی با یک ابزار تیز تراشیده میشود، سپس با یک سوزن الکتریکی کف زخم سوزانده میشود تا سلولهای باقیمانده از بین بروند.
3) فتودینامیک تراپی
در این روش، ابتدا یک داروی حساسکننده به نور روی پوست مالیده میشود، سپس با نور خاصی فعال میشود و سلولهای سرطانی را نابود میکند.
4) جراحی
جراحی رایجترین روش درمان سرطان پوست است. در این روش تومور به همراه مقداری از بافت سالم اطراف آن برداشته میشود.
5) جراحی موهس
در این روش دقیق، سرطان لایه به لایه برداشته میشود. بعد از برداشتن هر لایه، جراح با میکروسکوپ آن را بررسی میکند تا مطمئن شود که سلول سرطانی باقی نمانده است. این روش به حفظ حداکثر بافت سالم اطراف تومور کمک میکند و برای نواحی حساس مثل صورت بسیار مناسب است.
6) پرتودرمانی
پرتودرمانی از اشعههای پرانرژی برای نابودی سلولهای سرطانی استفاده میکند. این روش ممکن است در مواردی که جراحی مناسب نیست یا برای درمان موارد پیشرفتهتر استفاده شود.
7) شیمیدرمانی
شیمیدرمانی از داروهای قوی برای از بین بردن سلولهای سرطانی استفاده میکند. در سرطان پوست، شیمیدرمانی بیشتر برای موارد پیشرفتهتر کاربرد دارد.
8) درمان هدفمند
در این روش، داروهایی که روی مواد شیمیایی خاص داخل سلولهای سرطانی اثر میگذارند استفاده میشوند. این روش بیشتر برای سرطانهای پیشرفته مثل ملانوم کاربرد دارد.
9) ایمنیدرمانی
ایمنیدرمانی به سیستم ایمنی بدن کمک میکند تا سلولهای سرطانی را شناسایی و نابود کند. این روش بهویژه در ملانوم پیشرفته اهمیت زیادی دارد.
آمادگی برای مراجعه به پزشک
اگر تغییری در پوست خود دیدید که نگرانکننده است، به پزشک عمومی یا متخصص پوست مراجعه کنید. در صورت تأیید سرطان، ممکن است به یک درماتولوژیست یا انکولوژیست ارجاع داده شوید.
برای استفاده بهتر از وقت ملاقات این موارد را آماده کنید:
- سابقه پزشکی خود از جمله بیماریهای قبلی پوستی را یادداشت کنید.
- فهرست داروها، مکملها و ویتامینهایتان را بنویسید.
- در صورت امکان یک همراه ببرید.
- سوالاتتان را از قبل آماده کنید.
سوالاتی که میتوانید از پزشک بپرسید
- آیا من سرطان پوست دارم؟
- چه نوع سرطان پوستی دارم؟
- آیا به آزمایشهای بیشتری نیاز دارم؟
- این سرطان چقدر سریع رشد میکند؟
- چه گزینههای درمانی دارم؟
- آیا جراحی جای زخم باقی میگذارد؟
- احتمال ابتلا به سرطان پوست دیگری در من چقدر است؟
- چه کارهایی برای کاهش خطر ابتلای مجدد میتوانم انجام دهم؟
- آیا باید معاینات پوستی منظم داشته باشم؟
جمعبندی
سرطان پوست یکی از شایعترین سرطانهاست اما در بیشتر موارد با تشخیص زودهنگام قابل درمان است. محافظت منظم از پوست در برابر اشعه UV، اجتناب از دستگاههای برنزهکننده، پوشیدن لباس مناسب، استفاده صحیح از ضدآفتاب و بررسی منظم پوست از مهمترین راههای پیشگیری هستند. هر تغییر غیرعادی در پوست مثل زخمهایی که بهبود نمییابند، خالهایی که تغییر کردهاند یا رشدهای جدید باید توسط پزشک بررسی شوند.
منبع علمی: بازنویسی و ترجمه آموزشی بر اساس محتوای Mayo Clinic درباره Skin Cancer
توجه: این مطلب صرفاً برای آموزش بیمار تهیه شده و جایگزین تشخیص یا درمان پزشکی نیست. برای بررسی علائم و دریافت برنامه درمانی مناسب، حتماً با پزشک متخصص مشورت کنید.
