سرطان کیسه صفرا نوعی سرطان نسبتاً نادر است که از سلولهای کیسه صفرا شروع میشود. کیسه صفرا اندامی کوچک و گلابیشکل است که در سمت راست شکم، درست زیر کبد قرار دارد و مایعی به نام صفرا را ذخیره میکند. صفرا توسط کبد ساخته میشود و در هضم چربیها نقش دارد.
اگر سرطان کیسه صفرا در مراحل اولیه پیدا شود، شانس درمان موفق وجود دارد. متأسفانه بیشتر موارد این سرطان زمانی تشخیص داده میشوند که بیماری پیشرفت کرده است، زیرا این سرطان اغلب در مراحل ابتدایی علامت خاصی ندارد و موقعیت کیسه صفرا در داخل بدن باعث میشود تشخیص زودهنگام دشوار باشد.
فهرست مطالب
- سرطان کیسه صفرا چیست؟
- علائم سرطان کیسه صفرا
- علت ایجاد سرطان کیسه صفرا
- عوامل خطر
- تشخیص و مرحلهبندی
- روشهای درمان
- چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
سرطان کیسه صفرا چیست؟
سرطان کیسه صفرا زمانی ایجاد میشود که سلولهای سالم کیسه صفرا دچار تغییرات غیرطبیعی در DNA خود شوند. این تغییرات باعث میشود سلولها سریعتر از حالت طبیعی رشد کنند و بیشتر از آنچه باید زنده بمانند. تجمع این سلولها میتواند تودهای به نام تومور ایجاد کند که ممکن است به بافتهای اطراف حمله کند یا به سایر نقاط بدن گسترش پیدا کند.
بیشتر سرطانهای کیسه صفرا از نوع آدنوکارسینوم هستند که از سلولهای غدهای پوشش داخلی کیسه صفرا شروع میشود.
علائم سرطان کیسه صفرا
بسیاری از بیماران در مراحل ابتدایی هیچ علامتی ندارند. وقتی علائم ظاهر میشوند، ممکن است با بیماریهای شایعتر اشتباه گرفته شوند. علائم احتمالی عبارتاند از:
- درد شکم، بیشتر در ناحیه بالا و سمت راست شکم
- نفخ یا احساس پری شکم
- لمس یک توده از روی پوست شکم
- کاهش وزن بدون دلیل مشخص
- زردی پوست و سفیدی چشمها که به آن یرقان میگویند. یرقان معمولاً نشانه پیشرفته بودن بیماری است.
علت ایجاد سرطان کیسه صفرا
علت دقیق سرطان کیسه صفرا هنوز بهطور کامل مشخص نیست. پزشکان میدانند که این بیماری زمانی شروع میشود که در DNA سلولهای کیسه صفرا تغییراتی رخ دهد و این سلولها رفتار غیرطبیعی پیدا کنند. دلیل دقیق این تغییرات ژنتیکی در بیشتر موارد ناشناخته است.
عوامل خطر
بعضی عوامل میتوانند احتمال ابتلا به سرطان کیسه صفرا را افزایش دهند:
- جنس زن: این سرطان در زنان بیشتر از مردان دیده میشود. احتمالاً ارتباطی با هورمون استروژن دارد که خطر تشکیل سنگ صفرا را افزایش میدهد.
- افزایش سن: خطر ابتلا با بالا رفتن سن بیشتر میشود و بیشتر در افراد بالای 65 سال دیده میشود.
- سابقه سنگ کیسه صفرا: سرطان کیسه صفرا در افرادی که سابقه سنگ کیسه صفرا دارند یا داشتهاند شایعتر است. سنگهای بزرگتر ممکن است خطر بیشتری ایجاد کنند.
- سایر بیماریهای کیسه صفرا: پولیپ کیسه صفرا، عفونت و التهاب مزمن این اندام میتوانند خطر را افزایش دهند.
- التهاب مجاری صفراوی: بیماری اسکلروزینگ کلانژیت اولیه که التهاب مجاری صفراوی ایجاد میکند، با افزایش خطر سرطان کیسه صفرا همراه است.
تشخیص و مرحلهبندی سرطان کیسه صفرا
آزمایش خون
آزمایشهای خون میتوانند اطلاعاتی درباره عملکرد کبد بدهند و به پزشک کمک کنند دلیل علائم را بهتر بررسی کند.
تصویربرداری
برای بررسی کیسه صفرا از روشهای تصویربرداری مختلفی استفاده میشود که شامل سونوگرافی، سیتیاسکن و امآرآی هستند. این آزمایشها به پزشک کمک میکنند تا تغییرات غیرطبیعی کیسه صفرا را بهتر ببیند.
بررسی مجاری صفراوی
پزشک ممکن است برای بررسی مجاری صفراوی آزمایشهای تخصصیتری مانند MR کلانژیوگرافی یا آندوسکوپیک رتروگراد کلانژیوپانکراتوگرافی (ERCP) درخواست کند تا ببیند آیا مجاری صفراوی مسدود شدهاند یا خیر.
جراحی اکتشافی
در بعضی موارد، پیش از تصمیمگیری درباره جراحی اصلی، پزشک ممکن است یک جراحی کوچک به نام لاپاراسکوپی پیشنهاد دهد. در این روش، دوربین کوچکی از یک برش کوچک روی شکم وارد میشود تا پزشک اندامهای اطراف کیسه صفرا را برای بررسی احتمال گسترش سرطان ببیند.
مرحلهبندی بیماری
بعد از تشخیص، مرحله بیماری تعیین میشود تا برنامه درمانی مناسب انتخاب شود. مراحل سرطان کیسه صفرا از 0 تا 4 است:
- مرحله 0: سلولهای غیرطبیعی فقط در لایه سطحی داخل کیسه صفرا هستند.
- مرحله 1: سرطان فقط در دیواره کیسه صفرا است.
- مرحله 2: سرطان به لایههای عمیقتر یا بافتهای نزدیک گسترش یافته است.
- مرحله 3: سرطان به اندامهای مجاور یا غدد لنفاوی نزدیک رسیده است.
- مرحله 4: سرطان به کبد، اندامهای دور یا سایر نقاط بدن گسترش پیدا کرده است.
روشهای درمان سرطان کیسه صفرا
درمان سرطان کیسه صفرا بستگی به مرحله بیماری، وضعیت عمومی سلامت بیمار و ترجیح او دارد. جراحی معمولترین روش درمان است، اما در بعضی موارد شیمیدرمانی، پرتودرمانی، درمان هدفمند یا ایمنیدرمانی هم استفاده میشوند.
1) جراحی
جراحی در صورتی انجام میشود که سرطان هنوز به بخشهای دور گسترش نیافته باشد.
- برداشتن کیسه صفرا: اگر سرطان در مراحل اولیه باشد و فقط در کیسه صفرا محدود مانده باشد، جراح کیسه صفرا را برمیدارد. به این عمل کلهسیستکتومی میگویند.
- برداشتن کیسه صفرا به همراه بخشی از کبد و مجاری صفراوی: اگر سرطان به کبد یا مجاری صفراوی نزدیک گسترش یافته باشد، ممکن است جراح علاوه بر کیسه صفرا، بخشی از کبد و مجاری صفراوی اطراف را هم بردارد.
اگر کل تومور با جراحی برداشته شود و در مرحله اولیه باشد، ممکن است نیازی به درمانهای بیشتر نباشد.
2) شیمیدرمانی
شیمیدرمانی از داروهای قوی برای از بین بردن سلولهای سرطانی استفاده میکند. این داروها معمولاً از راه رگ تزریق میشوند، اگرچه بعضی از آنها به صورت قرص هم موجودند.
شیمیدرمانی ممکن است در موارد زیر استفاده شود:
- بعد از جراحی برای از بین بردن سلولهای سرطانی احتمالی باقیمانده
- قبل از جراحی برای کوچکتر کردن تومور
- در مواردی که جراحی امکانپذیر نیست و هدف کنترل بیماری است
3) پرتودرمانی
پرتودرمانی با استفاده از اشعههای پرانرژی سلولهای سرطانی را از بین میبرد. این روش ممکن است همراه با شیمیدرمانی بعد از جراحی، یا در موارد غیرقابل جراحی برای کنترل علائمی مانند درد و یرقان استفاده شود.
4) درمان هدفمند
داروهای درمان هدفمند روی ضعفهای خاص سلولهای سرطانی اثر میگذارند. این داروها فقط برای بیمارانی مفید هستند که سلولهای سرطانیشان تغییرات ژنتیکی خاصی دارند. قبل از تجویز این داروها، آزمایشی روی سلولهای سرطانی انجام میشود تا مشخص شود که آیا درمان هدفمند برای بیمار مناسب است یا نه.
5) ایمنیدرمانی
ایمنیدرمانی به سیستم ایمنی بدن کمک میکند تا سلولهای سرطانی را بهتر شناسایی و نابود کند. این روش معمولاً برای سرطانهای کیسه صفرا که بزرگ شدهاند یا به نقاط دیگر بدن گسترش پیدا کردهاند استفاده میشود.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
اگر هر یک از علائمی مانند درد مداوم در قسمت راست شکم، کاهش وزن بدون دلیل مشخص، زردی پوست یا چشمها، یا احساس توده در شکم داشتید، هرچه زودتر به پزشک مراجعه کنید. تشخیص زودهنگام میتواند در بهبود شانس درمان نقش مهمی داشته باشد.
جمعبندی
سرطان کیسه صفرا بیماری نسبتاً نادری است که در مراحل اولیه معمولاً علامت واضحی ندارد. به همین دلیل، بیشتر موارد دیرتر از آنچه باید شناسایی میشوند. داشتن سابقه سنگ کیسه صفرا، التهاب مزمن، جنس زن و سن بالا از جمله مهمترین عوامل خطر هستند. با توجه به اینکه راه پیشگیری قطعی شناختهشدهای برای این سرطان وجود ندارد، توجه به علائم و مراجعه بهموقع به پزشک در صورت وجود هر گونه ناراحتی در ناحیه شکم اهمیت زیادی دارد.
منبع علمی: بازنویسی و ترجمه آموزشی بر اساس محتوای Mayo Clinic درباره Gallbladder Cancer
توجه: این مطلب صرفاً برای آموزش بیمار تهیه شده و جایگزین تشخیص یا درمان پزشکی نیست. برای بررسی علائم و انتخاب مسیر درمانی مناسب، حتماً با پزشک متخصص مشورت کنید.
