نارسایی پایان‌یافته کلیه یعنی از دست رفتن پایدار کار تصفیه کلیه: سرعت تخمینی فیلتراسیون (eGFR) برای بیش از ۳ ماه زیر حدود ۱۵ میلی‌لیتر در دقیقه روی هر ۱.۷۳ متر مربع می‌ماند و علامت‌های انباشت مواد زنده یکی‌یکی ظاهر می‌شوند. این مرحله با نارسایی حاد فرق دارد؛ در حاد ممکن است عملکرد برگردد، ولی در مزمن پیشرفته بافت جوشگاه جای بافت سالم را گرفته و بازگشت کامل در کار نیست. بسیاری از بیماران نخستین بار همین‌جا از بیماری خود باخبر می‌شوند، چون بیماری مزمن کلیه در سال‌های پیشین اغلب بی‌علامت است؛ نوشتار بیماری مزمن کلیه (CKD) همان سکوت را می‌شکافد.
تصمیم درمان جایگزین با یک عدد گرفته نمی‌شود
مرز مرحله پنجم، سرعت تخمینی فیلتراسیون زیر ۱۵ است که حداقل ۳ ماه پایدار مانده باشد. تصمیم به شروع درمان جایگزین، عدد تنها نیست؛ ترکیب علائم، کنترل حجم مایع، وضعیت تغذیه و توان عمومی، آن را تعیین می‌کند. بسیاری از بیماران با eGFR حول ۵ تا ۱۰ و همراه علامت به درمان جایگزین می‌رسند و در کسی که دیابت دارد ممکن است زودتر تصمیم گرفته شود. رسیدن به این مرحله یعنی بسته شدن همه درب‌ها نه: کنترل فشار خون، قند، تغذیه و دود همچنان بر علائم، عوارض و نتیجه پیوند اثر دارند.
علت‌های برگشت‌پذیر، کار روز نخست
روی بیماری مزمن همیشه ممکن است یک ضایعه حاد سوار شود؛ یافتن آن بخشی از کار روز نخست است، چون بخشی از ظرفیت از دست رفته می‌تواند برگردد. انسداد مسیر ادرار، یکی از مهم‌ترین علت‌های برگشت‌پذیر است: سنگ، تنگی، بزرگ بودن پروستات؛ سونوگرافی ساده، گشادی مثانه و حالب‌ها و کلیه را نشان می‌دهد و درمانش در دسترس است. داروها، از جمله مسکن‌های ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAID)، برخی آنتی‌بیوتیک‌ها و فرآورده‌های بدون نسخه، باید در همان بازدید اول بازخوانی و با پزشک تنظیم شوند. عفونت، کم‌آبی، افت فشار و نارسایی درمان‌نشده قلب می‌توانند کراتینین را موقتاً بالا ببرند و با درمان آن بخش وضعیت بهتر شود؛ این یعنی بهبود علائم، نه ترمیم بافت آسیب‌دیده.
علائم، به‌تفکیک دستگاه‌ها
گوارش و پوست
در گوارش: تهوع به‌ویژه صبح، بی‌اشتهایی، کاهش وزن، طعم فلزی در دهان و بوی اوره در نفس؛ بسیاری از بیماران این‌ها را به معده نسبت می‌دهند و دیر به نفرولوژی می‌رسند. در پوست: خارش پخش و بی‌دلیل که با پماد آرام نمی‌شود، خشکی شدید، و در اورمی پیشرفته رسوب سفید اوره روی بدن.
خواب و اعصاب
وارونه شدن خواب شب و روز، بی‌قراری پا در بستر، گرفتگی عضلانی شب، کندی تمرکز و حافظه، و خواب‌آلودگی غیرعادی.
حجم، قلب و ادرار
تنگی نفس در دراز کشیدن، بیدار شدن شبانه با نفس‌تنگی، تورم مچ پا، پف پلک صبحگاهی، کاهش حجم ادرار و ادرار کف‌آلود. تورم، تجمع مایع در بافت است و الگوهایش را نوشتار ادم جدا می‌کند؛ رسیدن همین مایع به کیسه‌های هوایی، ادم ریه و اورژانس می‌سازد. درد قفسه سینه که با تنفس و وضعیت بدن عوض می‌شود، نشانه درگیری پرده قلب است و علامت دیررس.
خون و باروری
کبودی آسان، خونریزی لثه و بینی، کم یا قطع شدن قاعدگی، کاهش میل جنسی، سردی که تحملش دشوار است و خستگی که با استراحت برنمی‌گردد.
چرا این نشانه‌ها پدید می‌آیند
وقتی نفرون‌ها کم می‌شوند، باقی‌مانده‌ها بار بیشتر می‌برند و فیلتراسیون می‌افتد؛ اوره، کراتینین و اسیدهای آلی در خون می‌نشینند و همان مواد تهوع، خارش و کندی ذهن می‌سازند. کلیه ویتامین D فعال و هورمون خون‌ساز را هم تولید می‌کند؛ با از دست رفتن این دو، خون‌سازی و تعادل کلسیم هم‌زمان به هم می‌ریزند و کم‌خونی و بیماری استخوان محصول همان کمبودند. دفع روزانه اسید و پتاسیم زودتر از دیگر کارها، بافت از دست رفته را نشان می‌دهد؛ اسیدوز مزمن خفیف عضله و استخوان را می‌خورد و تنفس را ژرف و تند می‌کند. کلیه دارو و هورمون را هم دفع یا تجزیه می‌کند، پس دوز بسیاری داروها باید با عملکرد کلیه تنظیم شود و نسخه‌نویسی پیشین دیگر معتبر نیست.
عوارضی که زمان درمان را جلو می‌اندازند
پتاسیم بالا بی‌صدا و بی‌علامت می‌آید و می‌تواند با ایست قلبی شروع شود؛ عدد بالای ۶.۰ همراه تغییر نوار قلب، حتی بدون علامت، اورژانس است و به نوبت بعدی موکول نمی‌شود. اضافه بار مایع که با محدودیت نمک و مایع کنترل نمی‌شود، نفس را تنگ می‌کند و تصمیم شروع دیالیز را جلو می‌اندازد. کم‌خونی این مرحله بیشتر ریشه در کمبود آهن و کمبود هورمون خون‌ساز دارد؛ سنجی آهن پیش از هر تصمیم لازم است، سپس درمان با خانواده دارویی محرک تولید گلبول قرمز، با هدف رفع علائم و نه رساندن عدد به قله. بیش از ۹۰ درصد بیماران این مرحله درجاتی از کم‌خونی دارند و بخش بزرگی به مکمل آهن و درمان محرک خون‌سازی نیاز می‌یابند. اختلال کلسیم، فسفر و پاراتورمون استخوان را ضعیف و دیواره رگ‌ها را مستعد رسوب می‌کند؛ فسفر خون با عددی که تیم نفرولوژی تعیین می‌کند پایش می‌شود و بیشتر بیماران مهارکننده فسفر را همراه غذا لازم دارند. تجزیه پروتئین و بی‌اشتهایی، عضله را می‌خورد و آلبومین خون را پایین می‌آورد؛ کم‌تغذیه‌ای، پیش‌آگهی را مستقل از نوع دیالیز بد می‌کند.
تشخیص و پایش
تشخیص مرحله با اندازه‌گیری سریالی کراتینین و محاسبه سرعت فیلتراسیون گذاشته می‌شود؛ یک عدد به‌تنهایی مزمن بودن را ثابت نمی‌کند و روند چندماهه حرف اصلی را می‌زند. سونوگرافی، اندازه کلیه و ضخامت قشر آن را می‌سنجد: کلیه کوچک با قشر نازک نشانه مزمن بودن است، اما اندازه نرمال، بیماری مزمن را رد نمی‌کند. شمارش خون، ذخیره آهن، کلسیم، فسفر، پاراتورمون، گاز خون و الکترولیت‌ها، شدت عوارض را تعریف می‌کنند و پایه تصمیم درمانی‌اند. برای یافتن علت زمینه، بررسی ادرار و پروتئین ادرار، آزمایش‌های ایمنی و در مواردی نمونه‌برداری کلیه مطرح می‌شود؛ دانستن علت، درباره عوارض و زمان‌بندی پیوند روشن‌کننده است. زمان شروع دیالیز یک عدد آماده برای همه نیست: بالین، حجم، تغذیه، توان ذهنی و خواست بیمار با هم خوانده می‌شوند و تصمیم نهایی با پزشک نفربولوژیست است. آزمایش‌های پایش در دوره پایدار دیالیز معمولاً هر ۱ تا ۳ ماه تکرار می‌شوند و با تغییر حال، پزشک این فاصله را فشرده‌تر می‌کند.
سه راه درمان جایگزین
درمان جایگزین کلیه سه راه دارد: همودیالیز، دیالیز صفاقی و پیوند؛ انتخاب میان آن‌ها شخصی است و هیچ‌کدام برچسب تنبیه یا نشانه شکست درمان نیست. آماده‌سازی مسیر عروقی باید پیش از نیاز انجام شود: فیستول معمولاً ۶ تا ۸ هفته و گاه بیشتر وقت می‌خواهد تا برسد و کاتتر اورژانسی خطر عفونت و تنگی رگ را زیاد می‌کند. پیوند، برای بیماران مناسب، بهترین گزینه بلندمدت است و بقا و کیفیت زندگی بهتری می‌دهد؛ بررسی آن باید پیش از شروع دیالیز آغاز شود، نه پس از سال‌ها انتظار. مدیریت بدون دیالیز، یعنی درمان حمایتی با تمرکز بر علائم، برای برخی بیماران مسن و آسیب‌پذیر با بیماری‌های همراه زیاد انتخابی منطقی و مشروع است و با پشتیبانی تیم مراقبت تسکینی همراه می‌ماند. در هر مسیر، کنترل فشار خون، قند، چربی و ترک سیگار سر جایش می‌ماند؛ بیماری قلبی شایع‌ترین علت مرگ در این بیماران است و از نظر تیم دور نمی‌ماند.
دیالیز در عمل
همودیالیز و مسیر عروقی
در همودیالیز، خون از یک مسیر عروقی که جراحی ساخته می‌شود به فیلتر دستگاه می‌رود و آب و نمک اضافی و مواد زنده زدوده می‌شوند. برنامه در بیشتر مراکز ۳ نوبت در هفته و هر نوبت چند ساعت است؛ تنظیمات دستگاه، مدت و فاصله نوبت‌ها کار تیم مرکز است، هیچ‌یک از آن‌ها در خانه قابل انجام یا تغییر نیست و برنامه واقعی را مرکز دیالیز با وضعیت حجم و قلب شما تنظیم می‌کند.
دیالیز صفاقی در خانه
در دیالیز صفاقی، پرده صفاق به‌عنوان فیلتر طبیعی به کار می‌رود؛ آموزش کامل تکنیک استریل، مراقبت از کاتتر و تمیز نگه داشتن محیط خانه، پیش‌شرط شروع این روش در خانه است. درد شکم و کدر شدن مایع، نشانه عفونت پرده صفاق است و همان روز اورژانس می‌خواهد؛ هیچ دست‌ورزی روی مسیر، بدون آموزش انجام‌شدنی نیست.
کار و سفر
بیمار دیالیزی می‌تواند کار کند و سفر برود؛ هماهنگی با مرکز مقصد از پیش انجام می‌شود و در بسیاری موارد برنامه با جابه‌جایی نوبت یا تغییر روش سازگار می‌گردد. تورم و تنگی نفس میان دو نوبت شایع‌ترین شکایت است و پاسخ آن بازبینی محدودیت مایع و برنامه با تیم است، نه مصرف خودسرانه قرص ادرارآور.
پیوند کلیه
ارزیابی پیوند شامل بررسی قلب، عفونت‌های نهفته، تومورهای پنهان، مسیر ادرار و توان پذیرش درمان است؛ جراحی‌های پیشین شکم و چاقی شدید، مسیر را پیچیده‌تر می‌کنند. در ایران بخش بزرگ پیوند کلیه با اهداکننده زنده خویشاوند انجام می‌شود و کمیسیون‌ها و تیم اخلاق بر صحت و بی‌اجبار بودن اهدا نظارت می‌کنند؛ فهرست انتظار برای اهدا از فرد درگذشته زمان‌بندی از پیش تعیین‌شده ندارد. پس از پیوند موفق، داروهای ضدرد و پیگیری دوره‌ای مادام‌العمر ادامه دارند و آزادی این روش در کیفیت زندگی است، نه در رها شدن از درمان. واکسیناسیون و غربالگری هپاتیت باید پیش از پیوند انجام شوند، چون بسیاری واکسن‌ها پیش از شروع سرکوب ایمنی پاسخ بهتری می‌دهند.
تغذیه و رژیم
پروتئین در این مرحله نه حذف می‌شود و نه بی‌حساب رها می‌گردد؛ مقدارش را تیم درمان با وزن، مرحله بیماری و نوع دیالیز تعیین می‌کند و رژیم‌های اینترنتی جایش را نمی‌گیرند. میوه و سبزی خام بار پتاسیم بیشتری دارند؛ خرد کردن، خیساندن، آب‌پز کردن و دور ریختن آب پز، بخشی از پتاسیم را می‌کاهد و همین تفاوت، یک بشقاب را برای کلیه قابل تحمل می‌کند. فسفر در لبنیات، نوشابه‌های تیره، مغزها، حبوبات و فرآورده‌های صنعتی با افزودنی زیاد است؛ برچسب مواد غذایی را برای افزودنی‌های فسفری بخوانید، نه فقط برای چربی و شکر. نمک، تشنگی و حجم را بالا می‌برد: نمکدان، خیارشور، ترشی، غذای کارخانه‌ای و فست‌فود حذف می‌شوند و عطش با یخ، قرقره کردن آب و شست‌وشوی دهان کنترل می‌شود، نه با نوشیدن بیشتر. مایع معمولاً محدود می‌شود و مقدار مجاز با حجم ادرار باقی‌مانده و وزن میان دو نوبت تنظیم می‌گردد؛ «آب بیشتر بنوشید تا کلیه شسته شود» در این بیماری توصیه غلط و پرزیان است. هشدار جدی: نمک‌های بی‌سدیم و نمک گیاهی که در بازار جایگزین نمک فروخته می‌شوند، پتاسیم دارند و در این مرحله می‌توانند کشنده باشند؛ هیچ جایگزینی بدون اطلاع تیم نفرولوژی مصرف نمی‌شود.
داروها و فرآورده‌های بدون نسخه
بسیاری داروها با عملکرد کلیه تنظیم دوز می‌شوند؛ هر نسخه جدید، از دندان‌پزشک و متخصص قلب تا پزشک عمومی، باید از بیماری کلیوی شما باخبر باشد. مسکن‌های خانواده NSAID، به‌ویژه در شکل خوراکی و تزریقی، برای این کلیه خطر دارند؛ شکل پماد و قطره چشمی را هم فقط با اطلاع تیم مصرف کنید و جایگزین را از پزشک بخواهید، چون «بدون نسخه» به معنی «بی‌خطر» نیست. مکمل‌ها، دمنوش‌ها و فرآورده‌های تبلیغ‌شده به نام معجون یا تقویت‌کننده کلیه، گاه پتاسیم، فسفر یا مواد سمی دارند و عملکرد باقی‌مانده را می‌گیرند؛ بدون اطلاع تیم نفرولوژی چیزی مصرف نکنید. مهارکننده فسفر، مکمل آهن و داروی خون‌ساز با قطع خودسرانه جایشان را به جای دیگری نمی‌دهند و آزمایش‌ها معمولاً در ۴ تا ۸ هفته به وضعیت کنترل‌نشده بازمی‌گردند؛ درمان را در روزهای خوب هم تعطیل نکنید.
واکسن، عفونت و مراقبت فیستول
واکسن آنفلوانزا، هپاتیت B و ذات‌الریه در بیماران دیالیزی توصیه می‌شود، چون پاسخ ایمنی در این گروه ضعیف‌تر و عوارض بیماری شدیدتر است و زمان‌بندی را تیم تعیین می‌کند. هپاتیت B و C در محیط دیالیز قابل انتقال‌اند؛ غربالگری دوره‌ای، معمولاً هر ۶ ماه، تفکیک ایستگاه بیمار و پایش مرکز، بخشی از ایمنی درمان است. در مراقبت از فیستول یا کاتتر، پیش و پس از هر نوبت ناحیه فیستول با آب و صابون شسته و خشک می‌شود؛ سرخی، تورم، ترشح، تب یا از رفتن صدای وزوز فیستول، گزارش همان روز می‌خواهد. در بیمار دیالیزی هر تب، عفونت دندانی، زخم پوستی یا سوزش ادرار جدی گرفته می‌شود و درمانش با اطلاع تیم دیالیز انجام می‌شود، نه با صبر تا نوبت بعدی.
- روی بازوی فیستول فشار خون گرفته و خون گرفته نمی‌شود و هیچ سوزن یا رگ‌گیری در آن انجام نمی‌شود.
- آستین تنگ و ساعت روی بازوی دارای فیستول بسته نمی‌شود و روی آن خوابیده نمی‌شود.
- در هر مراجعه، هر بستری و هر داروخانه، این را به کادر می‌گویید.
مراقبت خانگی: دفترچه وزن
وزن را در یک دفترچه ثبت کنید و به هر ویزیت بیاورید؛ الگوی افزایش آن میان دو نوبت، مهم‌ترین عددی است که تیم دیالیز درباره محدودیت مایع از شما می‌پرسد. اگر در ۲۴ ساعت بیش از یک کیلوگرم اضافه کردید و نفستان تنگ شد، با مرکز دیالیز تماس بگیرید و منتظر نوبت برنامه‌ریزی‌شده نمانید. فعالیت بدنی منظم و ملایم، از پیاده‌روی تا تمرین مقاومتی سبک، خستگی، عضله و خلق را بهتر می‌کند؛ برنامه را با پزشک شروع کنید، به‌ویژه اگر بیماری قلبی دارید.
اورژانس: آنچه ساعت‌ها تعیین می‌کند
درد قفسه سینه همراه تنگی نفس در بیمار مرحله پایان‌یافته یعنی اورژانس: می‌تواند خون‌رسانی قلب، پرده قلب یا حجم اضافی باشد؛ با ۱۱۵ تماس بگیرید و آن را به ویزیت هفته بعد واگذار نکنید. تپش قلب همراه ضعف عضلانی، بی‌حسی اطراف یا نرمی اندام در کسی که نوبت دیالیزش عقب افتاده، احتمال پتاسیم بالا را فریاد می‌زند؛ این ترکیب بی‌درنگ اورژانس است: با ۱۱۵ تماس بگیرید، خودتان رانندگی نکنید و قرص ادرارآور بدون نسخه مصرف نکنید. گیجی، تشنج یا از دست دادن هوشیاری اورژانس فوری است؛ در تماس با ۱۱۵ روشن بگویید بیمار دیالیزی با نارسایی مرحله پنجم هستید و آخرین نوبت دیالیز چه زمانی بوده است. قطع نزدیک به کامل ادرار همراه تورم و تنگی نفس، یا تورمی که در چند روز بالا آمده، یعنی حجم از کنترل خارج شده است؛ همان ساعت به اورژانس یا بخش دیالیز برسید.
در هر یک از این چهار وضعیت، با «شاید بهتر شوم» وقت از دست ندهید؛ با ۱۱۵ در همان دقیقه تماس بگیرید و با آمبولانس برسید، نه با رانندگی خانوادگی. قرص ادرارآور و نمک گیاهی را هم خودسرانه مصرف نکنید.
پرچم‌های قرمز خطر
- خارش بی‌دلیل همراه بی‌اشتهایی و کندی تمرکز، در کسی که ماه‌ها آزمایش نداد، نشانه انباشت اورمیک است و وقت چند هفته‌ای نمی‌خواهد.
- تب با درد در ناحیه فیستول یا کاتتر، و کدر شدن مایع در دیالیز صفاقی، نشانه عفونت‌اند؛ همان روز ارزیابی و درمان لازم است، چون این عفونت‌ها سریع به خون می‌رسند.
- ضعف پیشرونده پاها، بی‌حسی دست و پا، یا شکستگی با ضربه‌ای کوچک، نشانه درگیری استخوان و کلسیم این مرحله‌اند و بررسی تخصصی می‌خواهند.
- کم‌خونی مقاوم با تنفس تنگ و درد قفسه سینه، یا هر خونریزی غیرعادی که بند نمی‌آید، در این پرونده‌ها همان روز معاینه می‌خواهد.
باورهای غلط
- «دیالیز یعنی از پا افتادن و گوشه نشینی»؛ بسیاری از بیماران دیالیزی کار می‌کنند، سفر می‌روند و زندگی منظم دارند؛ آنچه نتیجه را بد می‌کند شروع دیرهنگام و برنامه بی‌نظم است.
- «کراتینین نرمال بعد از پرهیز غذایی یعنی کلیه‌ها ترمیم شده‌اند»؛ در مرحله پایان‌یافته پایین آمدن عدد با رژیم، بازگشت بافت از دست رفته نیست و دارو و پیگیری تعطیل نمی‌شوند.
- «پیوند یعنی زندگی بدون دارو»؛ پیوند موفق، درمان ضدرد و بازدیدهای مادام‌العمر می‌خواهد و آزادی‌اش در کیفیت زندگی است نه در قطع درمان.
- «دمنوش و گیاهان دارویی، کلیه را بازمی‌گردانند»؛ هیچ فرآورده گیاهی نفرون از دست رفته را برنمی‌گرداند و برخی از آن‌ها برای کلیه باقی‌مانده مستقیماً سمی‌اند.
- «آب بیشتر، کلیه را می‌شوید»؛ در این مرحله آب اضافی در بدن می‌ماند و به ریه و قلب فشار می‌آورد؛ مقدار مایع بخشی از برنامه درمان است و با تیم تنظیم می‌شود.
در ایران
دیالیز در مراکز خصوصی، دولتی و بیمارستانی ارائه می‌شود و ظرفیت شهرهای بزرگ بیشتر است؛ در شهرهای کوچک، برنامه هفتگی رفت‌وآمد به مرکز نزدیک باید از همان آغاز طراحی شود. هزینه مصرفی‌های دیالیز، از ست و کیسه و مایع دیالیز تا داروهای خارج از پوشش بیمه، برای بسیاری خانوارها سنگین است؛ خیریه در پوشش همین اقلام مصرفی نقش دارد و درخواست با تأییدیه مرکز دیالیز مطرح می‌شود. مسیر پیوند از سازمان هماهنگی کشوری پیوند اعضا و کمیسیون‌های مربوطه می‌گذرد؛ بررسی اهداکننده زنده وقت‌بر است و بهتر است پیش از نیاز به دیالیز آغاز شود. تبلیغات فضای مجازی درباره درمان قطعی نارسایی کلیه و پاکسازی کلیه، گران و بی‌اثرند و اغلب با قطع دارو همراه‌اند؛ گزارش چنین تبلیغی به مراجع نظارتی، حق هر بیمار است.
جمع‌بندی اعداد کلیدی
| شاخص | عدد | تفسیر |
|---|---|---|
| مرز مرحله پنجم | زیر ۱۵، پایدار ۳ ماه | سرعت تخمینی فیلتراسیون |
| نقطه رسیدن به دیالیز | حول ۵ تا ۱۰ | همراه علامت |
| برنامه همودیالیز | ۳ نوبت در هفته | هر نوبت چند ساعت |
| هدف هموگلوبین | ۱۰ تا ۱۱.۵ گرم بر دسی‌لیتر | عدد طبیعی، سود ندارد |
| پتاسیم خطرناک | بالای ۶.۰ با تغییر نوار قلب | اورژانس، بدون علامت |
| شیوع کم‌خونی | بیش از ۹۰ درصد | اغلب نیازمند آهن |
| پایش در دوره پایدار | هر ۱ تا ۳ ماه | با تغییر حال، فشرده‌تر |
| بازگشت به کنترل بی‌درمان | ۴ تا ۸ هفته | پس از قطع دارو |
| رسیدن فیستول به بلوغ | ۶ تا ۸ هفته | پیش از نیاز ساخته می‌شود |
| غربالگری هپاتیت | هر ۶ ماه | تفکیک ایستگاه |
| هشدار وزن | بیش از یک کیلوگرم در ۲۴ ساعت | با تنگی نفس، تماس با مرکز |
| ماندگاری ۵ سال نخست | کمتر از جمعیت هم‌سن | با سن، دیابت و قلب |
پرسش‌های پرتکرار
با عدد ۱۵ باید همین امروز دیالیز را شروع کنم؟
خیر؛ این سرعت فیلتراسیون به‌تنهایی دستور شروع نیست؛ حجم، تغذیه و نظر خود بیمار وزن می‌شود و زمان را پزشک نفربولوژیست تعیین می‌کند.
فیستول را زودتر بسازیم یا وقتی لازم شد؟
ساختن زودتر، به‌موقع‌تر است؛ بلوغ فیستول ۶ تا ۸ هفته طول می‌کشد و کاتتر اورژانسی، خطر عفونت و تنگی رگ را بالا می‌برد.
همودیالیز یا دیالیز صفاقی؛ کدام سخت‌تر است؟
هیچ‌کدام تنبیه نیست؛ انتخاب بر پایه زندگی شما، توانایی پذیرش تکنیک استریل، وضعیت شکم و نظر تیم است.
حالم خوب شد و آزمایش نرمال آمد؛ قطع دارو اشکالی دارد؟
بازگشت آزمایش‌ها به وضعیت کنترل‌نشده معمولاً در ۴ تا ۸ هفته دیده می‌شود؛ مهارکننده فسفر، آهن و داروی خون‌ساز را فقط تیم نفرولوژی تغییر می‌دهد.
برای تشنگی نمک گیاهی بریزم؟
بار پتاسیم این فرآورده‌ها در مرحله پنجم می‌تواند کشنده باشد؛ پیش از تغییر رژیم، تیم نفرولوژی را باخبر کنید.
این نوشتار برای شناخت مرحله پنجم، علائم اورمیک و گزینه‌های درمان جایگزین است و جای معاینه پزشک، آزمایش‌های سریالی و تصمیم تیم نفرولوژی را نمی‌گیرد؛ هیچ دارو یا قرار دیالیز را خودسرانه تغییر یا قطع نکنید.
منابع
- راهنمای جهانی بیماری مزمن کلیه (KDIGO)، بخش مرحله پنجم و درمان جایگزین
- انجمن نفرولوژی ایران، راهنمای مراقبت از بیمار دیالیزی و مسیر دسترسی عروقی
- سازمان هماهنگی کشوری پیوند اعضا و انجمن پیوند اعضای ایران
- وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی ایران، پوشش بیمه‌ای دیالیز و دارو
- سازمان اورژانس کشور، شماره ۱۱۵