سرطان بیضه نوعی سرطان است که از سلولهای بیضه شروع میشود. بیضهها دو غده کوچک در کیسه بیضه هستند که وظیفه تولید اسپرم و هورمون تستوسترون را بر عهده دارند.
با اینکه سرطان بیضه از سرطانهای شایع محسوب نمیشود، اما بیشتر در سنین 15 تا 45 سالگی دیده میشود. خبر خوب این است که سرطان بیضه حتی در صورت گسترش به سایر نقاط بدن، یکی از قابلدرمانترین سرطانها است. درمان معمولاً شامل جراحی و شیمیدرمانی است.
فهرست مطالب
- سرطان بیضه چیست؟
- علائم سرطان بیضه
- علت ایجاد سرطان بیضه
- انواع سرطان بیضه
- عوامل خطر
- خودآزمایی بیضه
- تشخیص و مرحلهبندی
- روشهای درمان
- چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
سرطان بیضه چیست؟
سرطان بیضه زمانی ایجاد میشود که سلولهای بیضه دچار تغییرات غیرطبیعی در DNA خود شوند. این تغییرات باعث میشود سلولها سریعتر از حالت طبیعی رشد کنند و بیشتر از آنچه باید زنده بمانند. انباشته شدن این سلولها میتواند به تشکیل تودهای به نام تومور منجر شود.
تقریباً تمام سرطانهای بیضه از سلولهای زایا شروع میشوند؛ همان سلولهایی که مسئول تولید اسپرم هستند. اگر سرطان پیشرفت کند، سلولهای سرطانی ممکن است از بیضه جدا شده و از طریق جریان خون یا لنف به غدد لنفاوی، کبد یا ریهها گسترش پیدا کنند.
علائم سرطان بیضه
اولین نشانه سرطان بیضه اغلب یک برجستگی یا توده روی بیضه است. سایر علائم احتمالی شامل موارد زیر هستند:
- یک برجستگی یا تورم در یکی از بیضهها
- احساس سنگینی در کیسه بیضه
- درد مبهم در پایین شکم یا کشاله ران
- تورم ناگهانی کیسه بیضه
- درد یا ناراحتی در بیضه یا کیسه بیضه
- بزرگ شدن یا حساسیت در بافت پستان
- کمردرد
معمولاً سرطان بیضه فقط یکی از بیضهها را درگیر میکند.
علت ایجاد سرطان بیضه
علت دقیق بیشتر موارد سرطان بیضه مشخص نیست. پزشکان میدانند که این بیماری زمانی شروع میشود که در DNA سلولهای بیضه تغییراتی ایجاد شود. این تغییرات باعث میشود سلولها بیش از حد تکثیر شوند و در زمان مناسب از بین نروند. تجمع این سلولها میتواند تومور تشکیل دهد و با پیشرفت بیماری به سایر نقاط بدن گسترش یابد.
انواع سرطان بیضه
نوع سرطان بیضه بر اساس سلولی که درگیر شده تعیین میشود و در انتخاب درمان اهمیت دارد:
- سمینوم: این نوع معمولاً در سنین بالاتر دیده میشود و رشد و گسترش آهستهتری دارد.
- نانسمینوم: این نوع بیشتر در سنین جوانی رخ میدهد، سریعتر رشد میکند و انواع مختلفی دارد از جمله کوریوکارسینوم، کارسینوم جنینی، تراتوم و تومور کیسه زرده.
عوامل خطر
بعضی عوامل میتوانند احتمال ابتلا به سرطان بیضه را افزایش دهند:
- بیضه نزولنکرده: بیضهها در دوران جنینی داخل شکم تشکیل میشوند و قبل از تولد به کیسه بیضه میرسند. اگر یک بیضه هرگز به کیسه بیضه نرسیده باشد، حتی اگر با جراحی جابجا شده باشد، خطر سرطان بالاتر است.
- سابقه خانوادگی: اگر سابقه سرطان بیضه در خانواده وجود داشته باشد، احتمال ابتلا بیشتر میشود.
- سن جوانی: این سرطان بیشتر در سنین 15 تا 45 سال دیده میشود.
خودآزمایی بیضه
هیچ راه قطعی برای پیشگیری از سرطان بیضه وجود ندارد. اما توصیه میشود مردان با شکل و حالت طبیعی بیضههای خود آشنا باشند تا در صورت بروز هرگونه تغییر، سریعتر متوجه شوند.
برای خودآزمایی بیضه، بیضهها را به آرامی بین انگشتان لمس کنید و به دنبال هرگونه برجستگی، تورم یا تغییر در اندازه باشید. اگر تغییری پیدا کردید که بیش از دو هفته ادامه داشت، حتماً به پزشک مراجعه کنید.
تشخیص و مرحلهبندی سرطان بیضه
سونوگرافی بیضه
سونوگرافی با استفاده از امواج صوتی تصویری از بیضه و کیسه بیضه ایجاد میکند. این آزمایش میتواند نشان دهد که توده داخل بیضه است یا خارج آن. تودههای داخل بیضه بیشتر احتمال سرطانی بودن دارند.
آزمایش خون
آزمایش خون برای بررسی نشانگرهای تومور انجام میشود. نشانگرهای مهم سرطان بیضه شامل بتا-HCG، آلفا-فتوپروتئین و لاکتات دهیدروژناز هستند. بالا بودن این مقادیر لزوماً به معنی سرطان نیست، اما میتواند به پزشک در تصمیمگیری کمک کند.
جراحی برای تشخیص قطعی
اگر پزشک بر اساس سونوگرافی و آزمایش خون به وجود سرطان مشکوک باشد، ممکن است جراحی برای برداشتن بیضه توصیه شود. بیضه برداشتهشده در آزمایشگاه بررسی میشود تا مشخص شود که آیا سرطانی است یا خیر.
مرحلهبندی سرطان بیضه
بعد از تشخیص، مرحله بیماری مشخص میشود تا برنامه درمانی مناسب انتخاب شود. برای این کار از سیتیاسکن شکم، قفسه سینه و لگن و همچنین آزمایشهای تکمیلی نشانگر تومور استفاده میشود.
مراحل سرطان بیضه از 0 تا 3 است:
- مرحله 0 و 1: سرطان فقط در بیضه و بافت اطراف آن است و به غدد لنفاوی یا سایر اندامها گسترش نیافته است.
- مرحله 2: سرطان به غدد لنفاوی گسترش یافته است.
- مرحله 3: سرطان به سایر بخشهای بدن مانند کبد یا ریه گسترش پیدا کرده، یا سطح نشانگرهای تومور بسیار بالا است.
روشهای درمان سرطان بیضه
انتخاب درمان بستگی به نوع سرطان، مرحله بیماری، وضعیت سلامت عمومی بیمار و ترجیح او دارد.
1) جراحی
جراحی معمولاً اولین قدم در درمان سرطان بیضه است.
- برداشتن بیضه: در این عمل که به آن اورکیکتومی رادیکال inguinal میگویند، جراح از یک برش در ناحیه کشاله ران بیضه را کاملاً خارج میکند. در صورت تمایل بیمار، میتوان یک بیضه مصنوعی پروتزی جایگزین کرد. اگر سرطان فقط در بیضه باشد، ممکن است همین جراحی کافی باشد.
- برداشتن غدد لنفاوی: اگر نگرانی از گسترش سرطان وجود داشته باشد، ممکن است جراح غدد لنفاوی ناحیه شکم را هم بردارد. این روش بیشتر برای نوع نانسمینوم استفاده میشود.
پیش از جراحی، اگر قصد بارداری در آینده دارید، با پزشک درباره ذخیرهسازی اسپرم مشورت کنید.
2) شیمیدرمانی
شیمیدرمانی از داروهای قوی برای از بین بردن سلولهای سرطانی استفاده میکند. این داروها در سراسر بدن پخش میشوند و میتوانند سلولهای سرطانی را که به جاهای دیگر گسترش یافتهاند هم از بین ببرند.
شیمیدرمانی معمولاً بعد از جراحی انجام میشود. در مراحل پیشرفته ممکن است قبل از جراحی هم استفاده شود.
عوارض احتمالی شیمیدرمانی شامل:
- خستگی شدید
- افت شنوایی
- افزایش خطر عفونت
- اختلال در تولید اسپرم که ممکن است موقتی یا دائمی باشد
اگر میخواهید در آینده صاحب فرزند شوید، پیش از شروع شیمیدرمانی درباره ذخیره اسپرم با پزشک صحبت کنید.
3) پرتودرمانی
پرتودرمانی از اشعههای پرانرژی برای از بین بردن سلولهای سرطانی استفاده میکند. این روش بیشتر برای نوع سمینوم سرطان بیضه کاربرد دارد و معمولاً بعد از برداشتن بیضه انجام میشود.
عوارض احتمالی پرتودرمانی شامل تهوع، خستگی و کاهش موقت تعداد اسپرم است که میتواند باروری را تحت تأثیر قرار دهد. در صورت نگرانی، پیش از شروع درمان درباره ذخیره اسپرم با پزشک صحبت کنید.
4) ایمنیدرمانی
ایمنیدرمانی به سیستم ایمنی بدن کمک میکند تا سلولهای سرطانی را بهتر شناسایی و نابود کند. این روش بیشتر برای سرطانهای بیضه پیشرفته یا مواردی که به درمانهای دیگر پاسخ ندادهاند مطرح میشود.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
اگر هر یک از علائم زیر را بیش از دو هفته داشتید، حتماً به پزشک مراجعه کنید:
- وجود برجستگی یا توده روی بیضه
- تورم یا احساس سنگینی در کیسه بیضه
- درد یا ناراحتی در بیضه یا کشاله ران
- کمردرد یا ناراحتی پایین شکم
تشخیص زودهنگام تأثیر بسیار زیادی در موفقیت درمان دارد.
جمعبندی
سرطان بیضه یکی از قابلدرمانترین سرطانها است، حتی اگر در مراحل پیشرفته تشخیص داده شود. آشنایی با شکل و حالت طبیعی بیضهها، توجه به هر تغییر غیرعادی و مراجعه سریع به پزشک از مهمترین اقداماتی هستند که مردان میتوانند برای سلامت خود انجام دهند. اگر در گروههای پرخطر مثل داشتن بیضه نزولنکرده یا سابقه خانوادگی هستید، بیشتر به این موضوع توجه کنید.
منبع علمی: بازنویسی و ترجمه آموزشی بر اساس محتوای Mayo Clinic درباره Testicular Cancer
توجه: این مطلب صرفاً برای آموزش بیمار تهیه شده و جایگزین تشخیص یا درمان پزشکی نیست. برای بررسی علائم و انتخاب مسیر درمانی مناسب، حتماً با پزشک متخصص مشورت کنید.
