فهرست مطالب
سرطان پستان چیست؟
سرطان پستان نوعی سرطان است که با رشد غیرطبیعی سلولها در بافت پستان آغاز میشود.
سرطان پستان پس از سرطان پوست، شایعترین سرطانی است که در زنان آمریکایی تشخیص داده میشود. البته این بیماری منحصر به زنان نیست؛ چون همه افراد با مقداری بافت پستانی به دنیا میآیند، هر کسی میتواند به سرطان پستان مبتلا شود.
نرخ بقای سرطان پستان در حال افزایش است و تعداد مرگهای ناشی از این بیماری به تدریج کاهش مییابد. بخش زیادی از این پیشرفت مدیون آگاهیرسانی گسترده و حمایت از تحقیقات در این زمینه است.
پیشرفتهای غربالگری سرطان پستان به متخصصان کمک کرده تا سرطان را زودتر تشخیص دهند و با تشخیص زودهنگام، احتمال درمان قطعی بسیار بیشتر است. حتی زمانی که سرطان پستان قابل درمان قطعی نیست، درمانهای متعددی برای طولانی کردن عمر وجود دارند. دستاوردهای جدید پژوهشی نیز به تیمهای درمانی کمک میکند مؤثرترین برنامه درمانی را انتخاب کنند.
علائم سرطان پستان
نشانهها و علائم سرطان پستان ممکن است شامل موارد زیر باشد:
- توده یا ناحیهای ضخیمشده در پستان که با بافت اطراف متفاوت احساس میشود
- نوک پستان که صاف به نظر میرسد یا به داخل کشیده شده است
- تغییر رنگ پوست پستان؛ در افراد با پوست روشن، پوست پستان ممکن است صورتی یا قرمز شود و در افراد با پوست تیرهتر ممکن است تیرهتر از پوست سایر نقاط قفسه سینه، قرمز یا بنفش به نظر برسد
- تغییر در اندازه، شکل یا ظاهر پستان
- تغییرات پوست روی پستان مانند فرورفتگی یا ظاهری شبیه پوست پرتقال
- پوسته پوسته شدن، ترک خوردن یا ریختن پوست روی پستان
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
اگر تودهای در پستان یا هر تغییر دیگری پیدا کردید، برای ملاقات با پزشک یا دیگر متخصصان مراقبت سلامت وقت بگیرید. منتظر ماموگرافی بعدی نمانید تا ببینید آیا آن تغییر سرطانی است یا نه. هر گونه تغییر در پستان را حتی اگر ماموگرافی اخیر شما نتیجه طبیعی نشان داده باشد، به پزشک گزارش دهید.
علل سرطان پستان
علت دقیق بیشتر سرطانهای پستان مشخص نیست. محققان عواملی را یافتهاند که خطر ابتلا را افزایش میدهند؛ از جمله هورمونها، انتخابهای سبک زندگی و عوامل محیطی. اما مشخص نیست چرا برخی افراد بدون داشتن هیچ عامل خطری به سرطان مبتلا میشوند، در حالی که برخی دیگر با وجود عوامل خطر هرگز سرطان نمیگیرند. احتمالاً سرطان پستان از طریق تعامل پیچیدهای بین ساختار ژنتیکی شما و محیط اطرافتان ایجاد میشود.
متخصصان میدانند که سرطان پستان زمانی آغاز میشود که چیزی DNA سلولهای بافت پستانی را تغییر دهد. DNA هر سلول حاوی دستورالعملهایی است که مشخص میکند سلول چه کاری انجام دهد. در سلولهای سالم، DNA به آنها میگوید با چه سرعتی رشد و تکثیر کنند و چه زمانی از بین بروند. اما در سلولهای سرطانی این دستورها تغییر میکنند؛ سلولها به سرعت تکثیر میشوند و زمانی زنده میمانند که سلولهای سالم باید بمیرند. نتیجه این است که سلولهای زیادی تجمع میکنند.
این سلولها ممکن است تودهای به نام تومور تشکیل دهند که میتواند به بافت سالم حمله کند و آن را از بین ببرد. با گذشت زمان، سلولهای سرطانی ممکن است جدا شده و به بخشهای دیگر بدن گسترش یابند که به آن متاستاز میگویند.
تغییرات DNA که به سرطان پستان منجر میشوند بیشتر در سلولهای پوشاننده مجاری شیری رخ میدهند. این مجاری لولههایی هستند که شیر را به نوک پستان منتقل میکنند. سرطانی که از این مجاری آغاز میشود کارسینوم داکتال مهاجم نامیده میشود. سرطان پستان همچنین میتواند از غدد شیری (لوبولها) شروع شود که سرطان لوبولار مهاجم نام دارد.
عوامل خطر سرطان پستان
عواملی که ممکن است خطر ابتلا به سرطان پستان را افزایش دهند عبارتاند از:
- سابقه خانوادگی سرطان پستان: اگر یکی از والدین، خواهر، برادر یا فرزند شما به سرطان پستان مبتلا بوده باشد، خطر ابتلا در شما بیشتر است؛ بهویژه اگر این سرطان در سنین پایین یا در چند نفر از اعضای خانواده اتفاق افتاده باشد.
- سابقه شخصی سرطان پستان: اگر یک بار در یکی از پستانها سرطان داشتهاید، خطر ابتلا در پستان دیگر بیشتر میشود.
- سابقه برخی بیماریهای پستانی: شرایطی مانند کارسینوم لوبولار درجا (LCIS) یا هایپرپلازی آتیپیک پستان که در بیوپسی تشخیص داده میشوند، خطر ابتلا را افزایش میدهند.
- شروع زودهنگام قاعدگی: شروع قاعدگی قبل از ۱۲ سالگی خطر سرطان پستان را افزایش میدهد.
- یائسگی در سنین بالا: یائسگی پس از ۵۵ سالگی خطر سرطان پستان را بالا میبرد.
- جنسیت زنانه: زنان به مراتب بیشتر از مردان به سرطان پستان مبتلا میشوند.
- تراکم بالای بافت پستان: اگر پستانهای شما بافت متراکم بیشتری دارند، تشخیص سرطان با ماموگرافی سختتر است و خطر ابتلا نیز بیشتر میشود.
- مصرف الکل: نوشیدن الکل خطر سرطان پستان را افزایش میدهد.
- تولد اولین فرزند در سنین بالا: اولین بارداری بعد از ۳۰ سالگی ممکن است خطر را بیشتر کند.
- هرگز باردار نشدن: بارداری یک یا چند بار خطر سرطان پستان را کاهش میدهد، در حالی که هرگز باردار نشدن این خطر را بالا میبرد.
- افزایش سن: با بالا رفتن سن، خطر ابتلا به سرطان پستان بیشتر میشود.
- تغییرات ارثی DNA: تغییراتی مانند BRCA1 و BRCA2 میتوانند خطر سرطان پستان و سایر سرطانها را به شدت افزایش دهند.
- هورموندرمانی دوران یائسگی: مصرف داروهای هورمونی ترکیبی (استروژن و پروژسترون) برای کنترل علائم یائسگی ممکن است خطر سرطان پستان را بالا ببرد. با قطع مصرف، این خطر کاهش مییابد.
- چاقی: افراد مبتلا به چاقی بیشتر در معرض خطر سرطان پستان هستند.
- پرتودرمانی قبلی در ناحیه قفسه سینه: اگر در کودکی یا جوانی پرتودرمانی در ناحیه قفسه سینه دریافت کردهاید، خطر ابتلا به سرطان پستان بیشتر است.
پیشگیری از سرطان پستان
ایجاد تغییراتی در سبک زندگی روزمره میتواند به کاهش خطر سرطان پستان کمک کند. اقدامات زیر را در نظر بگیرید:
- درباره غربالگری سرطان پستان مشورت کنید: با پزشک خود در مورد زمان مناسب شروع غربالگری صحبت کنید و بپرسید کدام آزمایشها برای شما مناسبتر هستند.
- با پستانهای خود آشنا شوید: از طریق خودآزمایی منظم، با ظاهر و حس طبیعی پستانهایتان آشنا شوید. هر تغییر، برآمدگی یا حالت غیرعادی را فوراً به پزشک گزارش دهید. این کار نمیتواند از سرطان پیشگیری کند اما میتواند به تشخیص زودتر کمک کند.
- مصرف الکل را محدود کنید: اگر الکل مصرف میکنید، مقدار آن را به حداکثر یک نوشیدنی در روز محدود کنید. برای کاهش خطر سرطان پستان هیچ مقدار ایمنی برای الکل وجود ندارد.
- بیشتر روزهای هفته ورزش کنید: حداقل ۳۰ دقیقه در روز در بیشتر روزهای هفته فعالیت بدنی داشته باشید.
- هورموندرمانی دوران یائسگی را محدود کنید: در صورت لزوم، از کمترین دوز ممکن برای کوتاهترین مدت ممکن استفاده کنید.
- وزن سالم خود را حفظ کنید: اگر نیاز به کاهش وزن دارید، با پزشک درباره روشهای سالم مشورت کنید.
داروها و جراحیهای پیشگیرانه برای افراد پرخطر
اگر خطر ابتلا به سرطان پستان در شما بالا است، گزینههای دیگری برای کاهش خطر وجود دارد:
- داروهای پیشگیرانه: داروهایی مانند مسدودکنندههای انتخابی گیرنده استروژن و مهارکنندههای آروماتاز میتوانند در افراد پرخطر، احتمال ابتلا را کاهش دهند. این داروها عوارض جانبی دارند و تنها برای کسانی توصیه میشوند که خطر بسیار بالایی دارند.
- جراحی پیشگیرانه: برداشتن پیشگیرانه پستان (ماستکتومی پروفیلاکتیک) یا برداشتن تخمدانها (اووفورکتومی پروفیلاکتیک) در افراد با خطر بسیار بالا ممکن است گزینهای باشد. این جراحی خطر سرطان پستان و تخمدان را کاهش میدهد.
تشخیص سرطان پستان
تشخیص سرطان پستان معمولاً با معاینه بالینی و بررسی علائم آغاز میشود. آزمایشهای تصویربرداری بافت پستان را از نظر هرگونه ناهنجاری بررسی میکنند و برای تأیید قطعی، نمونهای از بافت پستان برای آزمایش برداشته میشود.
معاینه بالینی پستان
در معاینه بالینی، پزشک پستانها را از نظر هرگونه ناهنجاری (مانند تغییرات پوست یا نوک پستان) بررسی میکند و با لمس به دنبال توده میگردد. ناحیه زیر استخوان ترقوه و زیر بغل نیز بررسی میشوند.
ماموگرافی
ماموگرافی یک عکس اشعه ایکس از بافت پستان است و رایجترین روش غربالگری سرطان پستان محسوب میشود. اگر ماموگرافی غربالگری چیز نگرانکنندهای نشان دهد، ممکن است ماموگرافی تشخیصی دقیقتری انجام شود.
سونوگرافی پستان
سونوگرافی از امواج صوتی برای تصویربرداری از ساختارهای داخل بدن استفاده میکند. این روش میتواند اطلاعات بیشتری درباره یک توده پستانی ارائه دهد؛ برای مثال مشخص میکند که توده جامد است یا کیست مایعدار.
امآرآی پستان
امآرآی با استفاده از میدان مغناطیسی و امواج رادیویی تصاویر دقیقتری از پستان تهیه میکند. این روش گاهی برای بررسی دقیقتر ناحیه درگیر یا بررسی پستان دیگر استفاده میشود. قبل از انجام امآرآی پستان، معمولاً ماده حاجب تزریق میشود.
بیوپسی
بیوپسی روشی است که در آن نمونهای از بافت پستان با استفاده از سوزن برداشته میشود. پزشک سوزن را با کمک تصاویر اشعه ایکس، سونوگرافی یا سایر روشهای تصویربرداری به محل مورد نظر هدایت میکند. اغلب یک نشانگر فلزی کوچک در محل نمونهبرداری کار گذاشته میشود تا در آزمایشهای بعدی قابل ردیابی باشد.
آزمایش سلولها در آزمایشگاه
نمونه بیوپسی در آزمایشگاه بررسی میشود تا مشخص شود آیا سلولها سرطانی هستند یا خیر. همچنین آزمایشهای تخصصیتر اطلاعاتی درباره نوع سرطان، سرعت رشد آن و وجود گیرندههای هورمونی روی سطح سلولها ارائه میدهند. تیم درمانی از نتایج این آزمایشها برای تدوین برنامه درمانی استفاده میکند.
مرحلهبندی سرطان پستان
پس از تشخیص، ممکن است آزمایشهای دیگری برای تعیین وسعت سرطان انجام شود که به آن مرحلهبندی گفته میشود. مرحله سرطان به تیم درمانی کمک میکند پیشآگهی بیماری را بهتر درک کنند. توجه داشته باشید که اطلاعات کامل مرحلهبندی ممکن است تا پس از جراحی مشخص نشود.
آزمایشهای مرحلهبندی ممکن است شامل موارد زیر باشد:
- آزمایش خون شامل شمارش کامل سلولهای خونی و بررسی عملکرد کلیه و کبد
- اسکن استخوان
- سیتیاسکن
- امآرآی
- پتاسکن
مراحل سرطان پستان از ۰ تا ۴ تعریف میشوند. مرحله ۰ یعنی سرطان درون یک مجرای شیری محدود مانده و هنوز به بافت پستانی تجاوز نکرده است. با پیشرفت سرطان، مرحله بالاتر میرود. مرحله ۴ یعنی سرطان به سایر بخشهای بدن گسترش یافته است.
درمان سرطان پستان
درمان سرطان پستان اغلب با جراحی برای برداشتن سرطان آغاز میشود. بیشتر بیماران پس از جراحی، درمانهای تکمیلی مانند پرتودرمانی، شیمیدرمانی یا هورموندرمانی نیز دریافت میکنند. در برخی موارد، شیمیدرمانی یا هورموندرمانی قبل از جراحی برای کوچک کردن تومور انجام میشود.
برنامه درمانی به نوع خاص سرطان پستان شما بستگی دارد. تیم درمانی مرحله سرطان، سرعت رشد آن، حساسیت سلولهای سرطانی به هورمونها، وضعیت کلی سلامت و ترجیحات شما را در نظر میگیرد.
جراحی سرطان پستان
جراحی سرطان پستان معمولاً شامل یک روش برای برداشتن تومور و یک روش برای بررسی غدد لنفاوی مجاور است. روشهای جراحی عبارتاند از:
- لامپکتومی (جراحی حفظکننده پستان): در این روش فقط تومور و مقداری از بافت سالم اطراف آن برداشته میشود و بقیه پستان باقی میماند. این روش برای سرطانهای کوچک مناسب است و اغلب با پرتودرمانی تکمیل میشود.
- ماستکتومی (برداشتن کامل پستان): در این روش تمام بافت پستانی برداشته میشود. ماستکتومی کامل شامل برداشتن لوبولها، مجاری، بافت چربی، پوست، نوک پستان و هاله آن میشود. برخی روشهای جدیدتر مانند ماستکتومی حفظکننده پوست یا ماستکتومی حفظکننده نوک پستان ممکن است ظاهر بهتری بعد از جراحی داشته باشند، اما برای همه مناسب نیستند.
- بیوپسی غده نگهبان: برداشتن چند غده لنفاوی اول برای بررسی گسترش سرطان. اگر در این غدد سرطانی پیدا نشود، نیازی به برداشتن بقیه غدد لنفاوی نیست.
- تخلیه غدد لنفاوی زیر بغل: اگر آزمایشهای تصویربرداری گسترش سرطان به غدد لنفاوی را نشان دهند، ممکن است غدد لنفاوی زیر بغل برداشته شوند.
- ماستکتومی پیشگیرانه پستان دیگر: برخی بیماران ترجیح میدهند پستان سالم دیگر را هم بهعنوان پیشگیری بردارند، بهویژه اگر خطر ژنتیکی بالایی داشته باشند.
پس از ماستکتومی، میتوانید جراحی بازسازی پستان را انتخاب کنید. این جراحی با استفاده از ایمپلنت یا بافت خود بیمار انجام میشود. پیش از جراحی سرطان پستان، از تیم درمانی بخواهید شما را به یک جراح پلاستیک ارجاع دهند.
پرتودرمانی
پرتودرمانی از پرتوهای پرانرژی برای کشتن سلولهای سرطانی استفاده میکند. اغلب به صورت پرتودرمانی خارجی (از بیرون بدن) انجام میشود و گاهی از براکیتراپی (کار گذاشتن مواد رادیواکتیو داخل بدن) استفاده میشود.
پرتودرمانی معمولاً پس از جراحی انجام میشود تا خطر بازگشت سرطان را کاهش دهد. عوارض جانبی آن ممکن است شامل خستگی، قرمزی پوست شبیه آفتابسوختگی و سفت شدن بافت پستان باشد.
شیمیدرمانی
شیمیدرمانی با داروهای قوی سلولهای سرطانی را از بین میبرد. اغلب پس از جراحی برای کاهش خطر بازگشت سرطان استفاده میشود. گاهی قبل از جراحی برای کوچک کردن تومور به کار میرود. اگر سرطان به سایر نقاط بدن گسترش یافته باشد، شیمیدرمانی میتواند آن را کنترل کند.
عوارض جانبی معمول شیمیدرمانی شامل ریزش مو، حالت تهوع، استفراغ، خستگی و افزایش خطر عفونت است.
هورموندرمانی
هورموندرمانی برای سرطانهای پستانی استفاده میشود که به هورمونهای استروژن و پروژسترون حساس هستند. این داروها با مسدود کردن هورمونها، رشد سلولهای سرطانی را متوقف میکنند. روشهای هورموندرمانی شامل:
- داروهای مسدودکننده گیرنده استروژن (مسدودکنندههای انتخابی گیرنده استروژن)
- داروهای مهارکننده آروماتاز که تولید استروژن بعد از یائسگی را متوقف میکنند
- جراحی یا داروهایی برای متوقف کردن عملکرد تخمدانها
عوارض جانبی ممکن است شامل گرگرفتگی، تعریق شبانه، خشکی واژن، کاهش تراکم استخوان و خطر لخته خونی باشد.
درمان هدفمند
درمان هدفمند از داروهایی استفاده میکند که مواد شیمیایی خاصی را در سلولهای سرطانی هدف میگیرند. شایعترین داروهای هدفمند در سرطان پستان، پروتئین HER2 را هدف میگیرند که برخی سلولهای سرطانی به مقدار زیاد آن را تولید میکنند. این داروها فقط سلولهای HER2 مثبت را هدف میگیرند و به سلولهای سالم آسیب کمتری میرسانند.
ایمونوتراپی
ایمونوتراپی به سیستم ایمنی بدن کمک میکند سلولهای سرطانی را شناسایی کرده و نابود کند. این روش ممکن است برای سرطان پستان سهگانه منفی (triple-negative) که فاقد گیرندههای استروژن، پروژسترون و HER2 است، گزینه مناسبی باشد.
مراقبت تسکینی
مراقبت تسکینی نوعی ویژه از خدمات پزشکی است که به بهبود کیفیت زندگی در کنار درمانهای اصلی کمک میکند. تیمی متشکل از پزشکان، پرستاران و سایر متخصصان این مراقبت را ارائه میدهند. شما میتوانید همزمان با جراحی، شیمیدرمانی یا پرتودرمانی از این خدمات بهرهمند شوید. مطالعات نشان دادهاند که استفاده از مراقبت تسکینی در کنار درمانهای اصلی میتواند به بیماران کمک کند احساس بهتری داشته باشند و طول عمر بیشتری پیدا کنند.
