فهرست مطالب
سرطان روده بزرگ چیست؟
سرطان روده بزرگ (کولون) نوعی رشد غیرطبیعی سلولها است که در بخشی از روده بزرگ به نام کولون آغاز میشود. کولون اولین و طولانیترین بخش روده بزرگ است. روده بزرگ آخرین بخش دستگاه گوارش محسوب میشود و دستگاه گوارش مسئول تجزیه غذا برای استفاده بدن است.
سرطان روده بزرگ معمولاً افراد مسنتر را درگیر میکند، هرچند در هر سنی ممکن است رخ دهد. این سرطان اغلب به صورت خوشههای کوچکی از سلولها به نام پولیپ آغاز میشود که روی دیواره داخلی کولون رشد میکنند. پولیپها معمولاً سرطانی نیستند، اما برخی از آنها میتوانند با گذشت زمان به سرطان روده بزرگ تبدیل شوند.
پولیپها اغلب هیچ علامتی ندارند. به همین دلیل پزشکان توصیه میکنند آزمایشهای غربالگری منظم برای یافتن پولیپها در کولون انجام شود. پیدا کردن و برداشتن پولیپها از ابتلا به سرطان روده بزرگ پیشگیری میکند.
اگر سرطان روده بزرگ ایجاد شود، درمانهای متعددی برای کنترل آن وجود دارد؛ از جمله جراحی، پرتودرمانی و داروهایی مانند شیمیدرمانی، درمان هدفمند و ایمونوتراپی.
سرطان روده بزرگ گاهی با نام سرطان کولورکتال شناخته میشود که اصطلاحی است که سرطان کولون و سرطان رکتوم (که از قسمت انتهایی روده بزرگ شروع میشود) را با هم دربر میگیرد.
علائم سرطان روده بزرگ
بسیاری از افراد مبتلا به سرطان روده بزرگ در ابتدا هیچ علامتی ندارند. وقتی علائم ظاهر میشوند، احتمالاً به اندازه و محل سرطان در روده بزرگ بستگی دارند.
علائم سرطان روده بزرگ میتوانند شامل موارد زیر باشند:
- تغییر در عادات رودهای مانند اسهال یا یبوست بیشتر از حد معمول
- خونریزی از راه مقعد یا وجود خون در مدفوع
- ناراحتی مداوم در ناحیه شکم مانند گرفتگی، نفخ یا درد
- احساس اینکه روده بعد از دفع مدفوع کاملاً تخلیه نشده است
- ضعف یا خستگی
- کاهش وزن بدون دلیل مشخص
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
اگر علائمی دارید که پایدار است و نگرانتان میکند، برای ملاقات با یک متخصص مراقبت سلامت وقت بگیرید.
علل سرطان روده بزرگ
پزشکان از علت دقیق بیشتر سرطانهای روده بزرگ مطمئن نیستند.
سرطان روده بزرگ زمانی ایجاد میشود که سلولهای کولون دچار تغییراتی در DNA خود شوند. DNA هر سلول حاوی دستورالعملهایی است که مشخص میکند سلول چه کاری انجام دهد. این تغییرات به سلولها دستور میدهند که به سرعت تکثیر شوند و زمانی زنده بمانند که سلولهای سالم به عنوان بخشی از چرخه طبیعی عمرشان باید از بین بروند.
نتیجه این است که سلولهای بیش از حد زیادی تجمع میکنند. این سلولها ممکن است تودهای به نام تومور تشکیل دهند. سلولهای سرطانی میتوانند به بافتهای سالم حمله کرده و آنها را از بین ببرند. با گذشت زمان، این سلولها ممکن است جدا شده و به بخشهای دیگر بدن گسترش یابند. وقتی سرطان گسترش مییابد به آن سرطان متاستاتیک گفته میشود.
عوامل خطر سرطان روده بزرگ
عواملی که ممکن است خطر ابتلا به سرطان روده بزرگ را افزایش دهند عبارتاند از:
- افزایش سن: سرطان روده بزرگ در هر سنی میتواند رخ دهد، اما بیشتر مبتلایان بالای ۵۰ سال هستند. در عین حال، تعداد افراد زیر ۵۰ ساله که به این بیماری مبتلا میشوند رو به افزایش است.
- نژاد سیاهپوست: سیاهپوستان آمریکایی در مقایسه با سایر نژادها خطر بیشتری برای ابتلا به سرطان روده بزرگ دارند.
- سابقه شخصی سرطان کولورکتال یا پولیپ: اگر قبلاً سرطان روده بزرگ یا پولیپ روده داشتهاید، خطر ابتلا مجدد بیشتر است.
- بیماریهای التهابی روده: بیماریهایی مانند کولیت اولسراتیو و بیماری کرون که باعث درد و التهاب روده میشوند، خطر سرطان روده بزرگ را افزایش میدهند.
- سندرمهای ارثی افزایشدهنده خطر سرطان روده: برخی تغییرات DNA که خطر سرطان روده بزرگ را بالا میبرند در خانوادهها منتقل میشوند. شایعترین این سندرمها پولیپوز آدنوماتوز خانوادگی و سندرم لینچ هستند.
- سابقه خانوادگی سرطان روده بزرگ: داشتن یک بستگان خونی که سرطان روده بزرگ داشته، خطر ابتلا را افزایش میدهد. اگر بیش از یک عضو خانواده به سرطان روده یا رکتوم مبتلا بوده باشند، این خطر بیشتر میشود.
- رژیم غذایی کمفیبر و پرچرب: سرطان روده بزرگ ممکن است با رژیم غذایی سبک غربی که کمفیبر، پرچرب و پرکالری است مرتبط باشد. برخی مطالعات مصرف زیاد گوشت قرمز و گوشت فرآوریشده را با افزایش خطر مرتبط دانستهاند.
- کمتحرکی: افراد کمتحرک بیشتر در معرض خطر سرطان روده بزرگ هستند. ورزش منظم ممکن است این خطر را کاهش دهد.
- دیابت: افراد مبتلا به دیابت یا مقاومت به انسولین خطر بیشتری برای ابتلا دارند.
- چاقی: چاقی خطر ابتلا به سرطان روده بزرگ و همچنین خطر مرگ ناشی از آن را افزایش میدهد.
- سیگار کشیدن: افراد سیگاری ممکن است بیشتر در معرض خطر سرطان روده بزرگ باشند.
- مصرف الکل: نوشیدن الکل به مقدار زیاد خطر سرطان روده بزرگ را بالا میبرد.
- پرتودرمانی قبلی: پرتودرمانی ناحیه شکم برای درمان سرطانهای قبلی خطر ابتلا به سرطان روده بزرگ را افزایش میدهد.
پیشگیری از سرطان روده بزرگ
غربالگری سرطان روده بزرگ
پزشکان توصیه میکنند افراد با خطر متوسط از حدود ۴۵ سالگی غربالگری سرطان روده بزرگ را آغاز کنند. اما افرادی که خطر بیشتری دارند، مانند کسانی که سابقه خانوادگی این بیماری دارند، باید زودتر شروع کنند. روشهای مختلفی برای غربالگری سرطان روده بزرگ وجود دارد. با تیم درمانی خود درباره بهترین گزینه برای شما صحبت کنید.
تغییرات سبک زندگی برای کاهش خطر
ایجاد تغییراتی در زندگی روزمره میتواند خطر ابتلا به سرطان روده بزرگ را کاهش دهد:
- انواع میوه، سبزیجات و غلات کامل مصرف کنید: این مواد غذایی سرشار از ویتامین، مواد معدنی، فیبر و آنتیاکسیدانهایی هستند که ممکن است از سرطان پیشگیری کنند.
- الکل را در حد اعتدال مصرف کنید: اگر الکل مینوشید، مقدار آن را به حداکثر یک نوشیدنی در روز برای زنان و دو نوشیدنی برای مردان محدود کنید.
- سیگار را ترک کنید: با تیم درمانی خود درباره روشهای ترک مشورت کنید.
- بیشتر روزهای هفته ورزش کنید: سعی کنید حداقل ۳۰ دقیقه در بیشتر روزهای هفته فعالیت بدنی داشته باشید. اگر تازه شروع میکنید، به آرامی پیش بروید.
- وزن سالم خود را حفظ کنید: اگر وزن سالمی دارید، با ترکیب رژیم غذایی مناسب و ورزش روزانه آن را حفظ کنید. اگر نیاز به کاهش وزن دارید، با کاهش کالری دریافتی و افزایش تدریجی فعالیت بدنی به هدفتان برسید.
پیشگیری دارویی برای افراد پرخطر
برخی داروها ممکن است خطر ابتلا به پولیپ یا سرطان روده بزرگ را در افراد پرخطر کاهش دهند. برای مثال، شواهدی وجود دارد که مصرف منظم آسپرین یا داروهای مشابه با کاهش خطر پولیپ و سرطان روده مرتبط است، اما دوز و مدت مصرف لازم هنوز به طور دقیق مشخص نیست. مصرف روزانه آسپرین خطراتی مانند زخم معده و خونریزی گوارشی دارد.
این گزینهها معمولاً فقط برای افراد با خطر بالا در نظر گرفته میشوند و برای افراد با خطر متوسط توصیه نمیشوند. اگر خطر ابتلا در شما بالا است، با تیم درمانی خود درباره اینکه آیا داروهای پیشگیرانه برای شما مناسب هستند صحبت کنید.
تشخیص سرطان روده بزرگ
آزمایشها و روشهایی که برای تشخیص سرطان روده بزرگ استفاده میشوند عبارتاند از:
کولونوسکوپی
کولونوسکوپی از یک لوله بلند، نرم و باریک مجهز به دوربین ویدیویی و مانیتور استفاده میکند تا کل کولون و رکتوم را بررسی کند. پزشک میتواند از طریق همین لوله ابزارهای جراحی برای نمونهبرداری و برداشتن پولیپها عبور دهد.
بیوپسی
بیوپسی روشی است که در آن نمونهای از بافت برای بررسی در آزمایشگاه برداشته میشود. در سرطان روده بزرگ، نمونه بافتی اغلب در جریان کولونوسکوپی جمعآوری میشود. گاهی جراحی برای دریافت نمونه لازم است. آزمایشهای آزمایشگاهی نشان میدهند سلولها سرطانی هستند یا نه و سرعت رشد آنها چقدر است. تیم درمانی از این نتایج برای تعیین پیشآگهی و تدوین برنامه درمانی استفاده میکند.
آزمایش خون
آزمایش خون برای تشخیص مستقیم سرطان روده بزرگ استفاده نمیشود، اما میتواند اطلاعاتی درباره سلامت کلی بدن، عملکرد کلیه و کبد، و سطح گلبولهای قرمز ارائه دهد. پایین بودن سطح گلبولهای قرمز ممکن است نشاندهنده خونریزی ناشی از سرطان روده باشد.
برخی سرطانهای روده بزرگ پروتئینی به نام آنتیژن کارسینوامبریونیک (CEA) تولید میکنند. آزمایش خون میتواند سطح CEA را در طول زمان پیگیری کند؛ این اطلاعات میتوانند نشان دهند آیا سرطان به درمان پاسخ میدهد یا بعد از درمان بازگشته است.
مرحلهبندی سرطان روده بزرگ
پس از تشخیص سرطان روده بزرگ، ممکن است آزمایشهای دیگری برای تعیین گستردگی بیماری انجام شود. این فرآیند مرحلهبندی نامیده میشود. تیم درمانی از مرحله سرطان برای طراحی برنامه درمانی استفاده میکند.
آزمایشهای مرحلهبندی ممکن است شامل تصویربرداری از شکم، لگن و قفسه سینه باشند. توجه داشته باشید که پزشکان اغلب تا پس از انجام جراحی نمیتوانند مرحله دقیق سرطان را تعیین کنند.
مراحل سرطان روده بزرگ از ۰ تا ۴ تعریف میشوند. اعداد پایینتر یعنی سرطان فقط در پوشش داخلی کولون محدود مانده است. در مرحله ۴، سرطان پیشرفته است و به سایر نقاط بدن گسترش یافته است.
درمان سرطان روده بزرگ
درمان سرطان روده بزرگ معمولاً با جراحی برای برداشتن تومور آغاز میشود. تیم درمانی ممکن است درمانهای دیگری مانند پرتودرمانی و شیمیدرمانی را نیز توصیه کند. گزینههای درمانی به محل سرطان، مرحله بیماری، وضعیت کلی سلامت و ترجیحات بیمار بستگی دارند.
جراحی برای سرطان روده بزرگ در مرحله اولیه
درمان سرطانهای بسیار کوچک ممکن است با روشهای کمتهاجمی انجام شود:
- پولیپکتومی (برداشتن پولیپ در جریان کولونوسکوپی): اگر سرطان درون یک پولیپ محدود مانده باشد، برداشتن پولیپ ممکن است کل سرطان را از بین ببرد.
- برداشت آندوسکوپیک مخاط: این روش میتواند پولیپهای بزرگتر را در جریان کولونوسکوپی با ابزارهای مخصوص به همراه مقدار کمی از پوشش داخلی کولون بردارد.
- جراحی لاپاراسکوپی (کمتهاجمی): برای برداشتن پولیپهایی که با کولونوسکوپی قابل برداشت نیستند استفاده میشود. جراح عمل را از طریق چند برش کوچک در دیواره شکم انجام میدهد و دوربینهای متصل به ابزارها تصویر کولون را روی مانیتور نمایش میدهند.
جراحی برای سرطان روده بزرگ پیشرفتهتر
اگر سرطان به دیواره کولون نفوذ کرده یا از آن عبور کرده باشد، جراح ممکن است یکی از روشهای زیر را توصیه کند:
- کولکتومی جزئی: در این عمل، بخشی از کولون که سرطان در آن قرار دارد به همراه مقداری بافت سالم دو طرف آن برداشته میشود. اغلب امکان اتصال مجدد بخشهای سالم کولون یا رکتوم وجود دارد. این عمل اغلب به روش لاپاراسکوپی انجام میشود.
- استومی: گاهی اتصال مجدد بخشهای سالم کولون بعد از جراحی ممکن نیست. در این صورت جراح یک دهانه در دیواره شکم ایجاد میکند تا مدفوع از طریق آن و با جمع شدن در یک کیسه از بدن خارج شود. گاهی استومی موقتی است تا روده بهبود یابد و سپس برگشت داده میشود. گاهی استومی دائمی است.
- برداشتن غدد لنفاوی: غدد لنفاوی مجاور معمولاً در جریان جراحی سرطان روده بزرگ برداشته شده و از نظر وجود سرطان بررسی میشوند.
جراحی برای سرطان پیشرفته
وقتی برداشتن کامل سرطان با جراحی ممکن نیست، جراح ممکن است به جای درمان قطعی، بر تسکین علائم تمرکز کند. این جراحی میتواند انسداد روده را برطرف کرده و علائمی مانند خونریزی یا درد را کاهش دهد.
گاهی سرطان فقط به کبد یا ریه گسترش یافته و بیمار از نظر کلی وضعیت سلامت خوبی دارد. در این موارد جراحی یا روشهای موضعی دیگر ممکن است سرطان را از بین ببرند. شیمیدرمانی ممکن است قبل یا بعد از این روشها استفاده شود و فرصتی برای پاکی طولانیمدت از سرطان فراهم کند.
شیمیدرمانی
شیمیدرمانی با داروهای قوی سلولهای سرطانی را از بین میبرد. شیمیدرمانی برای سرطان روده بزرگ معمولاً بعد از جراحی استفاده میشود؛ بهویژه اگر سرطان بزرگ باشد یا به غدد لنفاوی گسترش یافته باشد. این کار خطر بازگشت سرطان را کاهش میدهد.
شیمیدرمانی ممکن است قبل از جراحی هم برای کوچک کردن سرطان استفاده شود. همچنین برای تسکین علائم سرطانی که با جراحی قابل برداشت نیست یا به بخشهای دیگر بدن گسترش یافته به کار میرود. گاهی با پرتودرمانی ترکیب میشود.
پرتودرمانی
پرتودرمانی از پرتوهای پرانرژی مانند اشعه ایکس و پروتون برای کشتن سلولهای سرطانی استفاده میکند. پرتودرمانی میتواند سرطان بزرگ را قبل از جراحی کوچکتر کند تا برداشتن آن آسانتر شود. وقتی جراحی گزینهای نیست، پرتودرمانی ممکن است برای تسکین علائم مانند درد به کار رود. برخی بیماران پرتودرمانی و شیمیدرمانی را همزمان دریافت میکنند.
درمان هدفمند
درمان هدفمند از داروهایی استفاده میکند که مواد شیمیایی خاصی را در سلولهای سرطانی هدف میگیرند. با مسدود کردن این مواد، سلولهای سرطانی میمیرند. درمان هدفمند معمولاً با شیمیدرمانی ترکیب میشود و اغلب برای سرطان روده بزرگ پیشرفته استفاده میشود.
ایمونوتراپی
ایمونوتراپی به سیستم ایمنی بدن کمک میکند سلولهای سرطانی را شناسایی کرده و نابود کند. سلولهای سرطانی با پنهان شدن از سیستم ایمنی زنده میمانند و ایمونوتراپی این مکانیسم را مختل میکند. ایمونوتراپی معمولاً برای سرطان روده بزرگ پیشرفته در نظر گرفته میشود.
مراقبت تسکینی
مراقبت تسکینی نوع ویژهای از مراقبت پزشکی است که بر تسکین درد و سایر علائم بیماری جدی تمرکز دارد. تیمی از متخصصان شامل پزشکان، پرستاران و سایر افراد آموزشدیده این مراقبت را ارائه میدهند. هدف آنها بهبود کیفیت زندگی بیماران مبتلا به بیماریهای جدی و خانوادههایشان است.
مراقبت تسکینی یک لایه حمایتی اضافه در طول درمان سرطان است. وقتی در کنار سایر درمانهای مناسب استفاده میشود، بیماران مبتلا به سرطان ممکن است احساس بهتری داشته باشند و عمر طولانیتری پیدا کنند.
