سرطان دهانه رحم یکی از سرطانهای مهم در سلامت زنان است که در بخش پایینی رحم، یعنی دهانه رحم، ایجاد میشود. دهانه رحم همان قسمتی از رحم است که به واژن متصل میشود. این بیماری معمولاً به آهستگی شکل میگیرد و در بسیاری از موارد، اگر زود تشخیص داده شود، قابل درمان است.
در بیشتر موارد، ابتلا به سرطان دهانه رحم با عفونت طولانیمدت ناشی از ویروس پاپیلومای انسانی یا HPV ارتباط دارد. این ویروس از راه تماس جنسی منتقل میشود و بسیار شایع است. در اغلب افراد، سیستم ایمنی بدن ویروس را از بین میبرد، اما در بعضی افراد ویروس برای سالها در بدن باقی میماند و میتواند باعث تغییرات غیرطبیعی در سلولهای دهانه رحم شود.
خوشبختانه با انجام غربالگری منظم و دریافت واکسن HPV میتوان خطر بروز این سرطان را تا حد زیادی کاهش داد.
علائم سرطان دهانه رحم
سرطان دهانه رحم در مراحل اولیه ممکن است هیچ علامت مشخصی نداشته باشد. به همین دلیل انجام آزمایشهای غربالگری اهمیت زیادی دارد. با پیشرفت بیماری، ممکن است نشانههای زیر دیده شود:
- خونریزی واژینال بعد از رابطه جنسی
- خونریزی بین دورههای قاعدگی
- خونریزی بعد از یائسگی
- شدیدتر شدن خونریزی ماهانه یا طولانیتر شدن مدت پریود
- ترشحات آبکی، خونی یا بدبو از واژن
- درد در ناحیه لگن
- درد هنگام رابطه جنسی
اگر هرکدام از این علائم را دارید و باعث نگرانی شما شده است، بهتر است برای بررسی دقیق به پزشک مراجعه کنید.
سرطان دهانه رحم چرا ایجاد میشود؟
این سرطان زمانی آغاز میشود که سلولهای سالم دهانه رحم دچار تغییرات ژنتیکی یا همان تغییر در DNA شوند. این تغییرات باعث میشود سلولها سریعتر از حالت طبیعی رشد کنند و برخلاف روند عادی بدن، از بین نروند. تجمع این سلولها میتواند تودهای به نام تومور ایجاد کند. در صورت پیشرفت بیماری، سلولهای غیرطبیعی ممکن است به بافتهای اطراف حمله کنند و حتی به بخشهای دیگر بدن گسترش یابند.
مهمترین عامل ایجاد بیشتر موارد سرطان دهانه رحم، ویروس HPV است. البته هر فردی که به HPV مبتلا میشود، دچار سرطان نخواهد شد. در واقع در بیشتر افراد این عفونت خودبهخود برطرف میشود، اما اگر ماندگار شود، احتمال بروز تغییرات پیشسرطانی و سپس سرطان بیشتر میشود.
انواع سرطان دهانه رحم
پزشکان سرطان دهانه رحم را بر اساس نوع سلولی که درگیر شده است تقسیمبندی میکنند:
- کارسینوم سلول سنگفرشی: شایعترین نوع سرطان دهانه رحم است و از سلولهای سطح بیرونی دهانه رحم شروع میشود.
- آدنوکارسینوم: این نوع از سلولهای غدهای کانال دهانه رحم آغاز میشود.
گاهی ممکن است هر دو نوع سلول درگیر باشند. در موارد نادر، سرطان از انواع دیگر سلولهای دهانه رحم شروع میشود.
عوامل افزایشدهنده خطر ابتلا
بعضی عوامل میتوانند احتمال ابتلا به سرطان دهانه رحم را بیشتر کنند:
- سیگار کشیدن: مصرف دخانیات باعث میشود بدن سختتر با عفونت HPV مقابله کند.
- تعداد بیشتر شرکای جنسی: هرچه تعداد شرکای جنسی بیشتر باشد، احتمال تماس با HPV افزایش مییابد.
- شروع زودهنگام رابطه جنسی: فعالیت جنسی در سنین پایین میتواند خطر ابتلا به HPV را بالا ببرد.
- ابتلا به سایر عفونتهای مقاربتی: مانند تبخال تناسلی، کلامیدیا، سوزاک، سفلیس و HIV.
- ضعف سیستم ایمنی: در افرادی که سیستم ایمنی ضعیفی دارند، احتمال ماندگاری HPV بیشتر است.
- قرار گرفتن در معرض داروی DES در دوران جنینی: اگر مادر در دوران بارداری از دارویی به نام دیاتیلاستیلبسترول استفاده کرده باشد، ممکن است خطر برخی انواع نادر سرطان دهانه رحم افزایش یابد.
راههای پیشگیری از سرطان دهانه رحم
برای کاهش خطر ابتلا به این بیماری، رعایت چند نکته بسیار مهم است:
- تزریق واکسن HPV: این واکسن میتواند از بسیاری از عفونتهای خطرناک HPV پیشگیری کند.
- انجام منظم تست پاپ اسمیر: این آزمایش میتواند تغییرات پیشسرطانی را قبل از تبدیل شدن به سرطان شناسایی کند.
- رعایت اصول رابطه جنسی ایمن: استفاده از کاندوم و کاهش روابط پرخطر میتواند احتمال انتقال عفونت را کاهش دهد.
- ترک سیگار: اگر سیگار میکشید، ترک آن میتواند نقش مهمی در کاهش خطر ابتلا داشته باشد.
غربالگری سرطان دهانه رحم
غربالگری به تشخیص زودهنگام تغییرات غیرطبیعی دهانه رحم کمک میکند. بیشتر راهنماهای پزشکی توصیه میکنند غربالگری از سن 21 سالگی آغاز شود و بر اساس نظر پزشک در فواصل مشخص ادامه پیدا کند.
آزمایشهای اصلی غربالگری شامل موارد زیر هستند:
- تست پاپ اسمیر: در این آزمایش، پزشک یا ماما از سلولهای دهانه رحم نمونهبرداری میکند تا وجود سلولهای غیرطبیعی بررسی شود.
- تست HPV DNA: این آزمایش وجود انواع پرخطر ویروس HPV را در سلولهای دهانه رحم بررسی میکند.
بهتر است درباره زمان و نوع غربالگری مناسب خود با پزشک مشورت کنید.
تشخیص سرطان دهانه رحم
اگر نتیجه غربالگری غیرطبیعی باشد یا پزشک به وجود مشکل مشکوک شود، بررسیهای دقیقتر انجام میشود. این مراحل ممکن است شامل موارد زیر باشد:
- کولپوسکوپی: پزشک با وسیلهای بزرگنماییکننده، دهانه رحم را با دقت بیشتری بررسی میکند.
- بیوپسی یا نمونهبرداری: در این روش بخش کوچکی از بافت دهانه رحم برای بررسی آزمایشگاهی برداشته میشود.
- بیوپسی پانچ: نمونهبرداری کوچک با وسیلهای مخصوص
- کورتاژ اندوسرویکال: برداشت نمونه از داخل کانال دهانه رحم با ابزار ظریف
- LEEP: برداشتن بافت غیرطبیعی با حلقه سیمی نازک که جریان الکتریکی ضعیفی از آن عبور میکند
- نمونهبرداری مخروطی: روشی عمیقتر برای بررسی لایههای داخلیتر دهانه رحم
مرحلهبندی بیماری
اگر سرطان دهانه رحم تشخیص داده شود، پزشک برای مشخص شدن میزان گسترش بیماری، مرحله آن را تعیین میکند. این موضوع در انتخاب روش درمانی بسیار مهم است.
برای مرحلهبندی ممکن است از روشهای زیر استفاده شود:
- عکسبرداری با اشعه ایکس
- سیتی اسکن
- امآرآی
- پت اسکن
- بررسی مثانه و راستروده با ابزارهای مخصوص در صورت نیاز
مرحله سرطان معمولاً از 1 تا 4 تعیین میشود. در مراحل پایینتر، سرطان محدود به دهانه رحم است، اما در مراحل پیشرفتهتر ممکن است به بافتهای اطراف یا بخشهای دیگر بدن گسترش یافته باشد.
درمان سرطان دهانه رحم
نوع درمان به عواملی مانند مرحله بیماری، وضعیت عمومی سلامت بیمار و تمایل به بارداری در آینده بستگی دارد. درمان ممکن است شامل جراحی، پرتودرمانی، شیمیدرمانی یا ترکیبی از این روشها باشد.
1) جراحی
در سرطانهای کوچک و محدود به دهانه رحم، جراحی یکی از درمانهای اصلی است. نوع جراحی بر اساس اندازه تومور و شرایط بیمار انتخاب میشود.
- برداشتن فقط بخش سرطانی: در موارد بسیار کوچک، ممکن است با نمونهبرداری مخروطی بتوان تمام بافت سرطانی را خارج کرد.
- برداشتن دهانه رحم: در بعضی بیماران، دهانه رحم و بخشی از بافت اطراف برداشته میشود اما رحم باقی میماند. در این حالت ممکن است بارداری در آینده همچنان امکانپذیر باشد.
- برداشتن رحم و دهانه رحم: در بسیاری از موارد، برای درمان قطعی لازم است رحم، دهانه رحم، بخشی از واژن و گاهی غدد لنفاوی اطراف برداشته شود.
در برخی سرطانهای بسیار کوچک، جراحی کمتهاجمی هم ممکن است انجام شود، اما انتخاب این روش باید با نظر دقیق جراح انجام شود.
2) پرتودرمانی
پرتودرمانی با استفاده از اشعههای پرقدرت، سلولهای سرطانی را از بین میبرد. این درمان ممکن است بهتنهایی یا همراه با شیمیدرمانی انجام شود، بهویژه در مواردی که سرطان از دهانه رحم فراتر رفته باشد.
پرتودرمانی میتواند به سه شکل انجام شود:
- پرتودرمانی خارجی: تابش اشعه از خارج بدن به محل درگیر
- پرتودرمانی داخلی یا براکیتراپی: قرار دادن منبع رادیواکتیو داخل واژن برای مدت محدود
- ترکیب هر دو روش
در زنانی که هنوز یائسه نشدهاند، پرتودرمانی ممکن است باعث یائسگی شود. اگر حفظ باروری برای شما مهم است، پیش از شروع درمان با پزشک در این باره صحبت کنید.
3) شیمیدرمانی
شیمیدرمانی از داروهای قوی برای از بین بردن سلولهای سرطانی استفاده میکند. در سرطان دهانه رحم، گاهی دوز پایین شیمیدرمانی همراه با پرتودرمانی داده میشود تا اثر درمان بیشتر شود. در موارد پیشرفتهتر، دوزهای بالاتر شیمیدرمانی ممکن است برای کنترل بیماری و کاهش علائم استفاده شود.
4) درمان هدفمند
در درمان هدفمند، داروها روی ویژگیهای خاص سلولهای سرطانی اثر میگذارند. این داروها با مسدود کردن مسیرهای مهم رشد سلول سرطانی، به از بین رفتن آن کمک میکنند. درمان هدفمند معمولاً در سرطانهای پیشرفتهتر و اغلب همراه با شیمیدرمانی استفاده میشود.
5) ایمنیدرمانی
ایمنیدرمانی به سیستم ایمنی بدن کمک میکند تا سلولهای سرطانی را بهتر شناسایی و نابود کند. بعضی از سلولهای سرطانی میتوانند از دید سیستم ایمنی مخفی بمانند و این درمان به مقابله با همین ویژگی کمک میکند. در برخی بیماران با سرطان پیشرفته، ایمنیدرمانی میتواند یکی از گزینهها باشد.
6) مراقبت تسکینی
مراقبت تسکینی به معنای درمان حمایتی برای کاهش درد، خستگی و دیگر علائم آزاردهنده بیماری است. این نوع مراقبت میتواند همزمان با درمانهای اصلی مانند جراحی، شیمیدرمانی یا پرتودرمانی انجام شود و به بهبود کیفیت زندگی بیمار و خانواده کمک کند.
کنار آمدن با بیماری
تشخیص سرطان میتواند باعث اضطراب و نگرانی شود. طبیعی است که مدتی طول بکشد تا با شرایط جدید کنار بیایید. این راهکارها میتواند کمککننده باشد:
- اطلاعات کافی و معتبر درباره بیماری خود به دست آورید.
- سوالات خود را قبل از مراجعه به پزشک یادداشت کنید.
- از اعضای خانواده یا دوستان کمک بگیرید.
- با فردی قابل اعتماد درباره احساسات خود صحبت کنید.
- برای خود هدفهای کوچک و قابل انجام تعیین کنید.
- به تغذیه، خواب و استراحت خود توجه داشته باشید.
آمادگی برای مراجعه به پزشک
اگر علائمی دارید که شما را نگران کرده است، بهتر است پیش از مراجعه، اطلاعات لازم را آماده کنید. این کار به تشخیص بهتر و سریعتر کمک میکند.
- علائم خود را بهطور دقیق یادداشت کنید.
- سابقه بیماریهای قبلی خود را بنویسید.
- تمام داروها، مکملها و ویتامینهای مصرفی را یادداشت کنید.
- اگر امکان دارد، یکی از نزدیکان خود را همراه ببرید.
- سوالات مهم خود را از قبل آماده کنید.
سوالاتی که میتوانید از پزشک بپرسید
- محتملترین علت علائم من چیست؟
- چه آزمایشهایی لازم دارم؟
- چه روشهای درمانی برای من مناسب است؟
- عوارض احتمالی درمان چیست؟
- آیا بعد از درمان نیاز به پیگیری منظم دارم؟
- آیا درمان روی باروری آینده من اثر میگذارد؟
جمعبندی
سرطان دهانه رحم در بسیاری از موارد با غربالگری منظم و تشخیص زودهنگام قابل پیشگیری یا درمان است. مهمترین نکات برای کاهش خطر این بیماری، تزریق واکسن HPV، انجام منظم آزمایش پاپ اسمیر، رعایت رابطه جنسی ایمن و ترک سیگار است. اگر علائم مشکوک دارید، مراجعه زودهنگام به پزشک میتواند نقش مهمی در موفقیت درمان داشته باشد.
منبع علمی: بازنویسی و ترجمه آموزشی بر اساس محتوای Mayo Clinic درباره Cervical Cancer
توجه: این مطلب فقط برای آموزش بیمار تهیه شده است و جایگزین تشخیص یا درمان پزشکی نیست. برای بررسی دقیق حتماً با پزشک متخصص زنان یا انکولوژیست مشورت کنید.
