فهرست مطالب
سرطان واژن چیست؟
سرطان واژن نوعی رشد غیرطبیعی سلولها است که در واژن آغاز میشود. این سلولها به سرعت تکثیر میشوند و میتوانند به بافتهای سالم اطراف حمله کرده و آنها را از بین ببرند.
واژن بخشی از دستگاه تناسلی زنانه است. این لوله ماهیچهای رحم را به اندام تناسلی خارجی متصل میکند و گاهی با نام «کانال زایمان» هم شناخته میشود.
سرطانی که مستقیماً از واژن شروع میشود نادر است. بیشتر سرطانهایی که در واژن دیده میشوند از جای دیگری در بدن منشأ گرفتهاند و به واژن گسترش یافتهاند.
سرطان واژنی که در همان مرحله اولیه، یعنی وقتی هنوز فقط در واژن محدود است، تشخیص داده شود بهترین شانس درمان قطعی را دارد. هرچه سرطان بیشتر گسترش یابد، درمان آن دشوارتر میشود.
علائم سرطان واژن
سرطان واژن ممکن است در ابتدا هیچ علامتی ایجاد نکند. با پیشرفت بیماری، ممکن است نشانهها و علائم زیر ظاهر شوند:
- خونریزی واژینال غیرطبیعی؛ مانند خونریزی پس از یائسگی یا پس از رابطه جنسی
- ترشحات واژینال
- احساس برآمدگی یا توده داخل واژن
- درد هنگام ادرار کردن
- تکرر ادرار
- یبوست
- درد لگن
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
اگر هر علامت پایداری دارید که نگرانتان میکند، با پزشک یا متخصص مراقبت سلامت وقت بگیرید.
علل سرطان واژن
سرطان واژن زمانی ایجاد میشود که سلولهای واژن دچار تغییراتی در DNA خود شوند. DNA هر سلول حاوی دستورالعملهایی است که مشخص میکند سلول چه کاری انجام دهد. در سلولهای سالم، DNA به آنها میگوید با چه سرعتی رشد و تکثیر کنند و چه زمانی از بین بروند. اما در سلولهای سرطانی این دستورها تغییر میکنند؛ سلولها به شکل کنترلنشدهای تکثیر میشوند و زمانی زنده میمانند که سلولهای سالم باید بمیرند. این فرایند باعث تجمع بیش از حد سلول میشود.
این سلولها ممکن است تودهای به نام تومور تشکیل دهند که میتواند به بافتهای سالم حمله کند. با گذشت زمان، سلولهای سرطانی ممکن است جدا شده و به بخشهای دیگر بدن گسترش یابند که به آن متاستاز میگویند.
تصور میشود بیشتر تغییرات DNA که به سرطان واژن منجر میشوند، به دلیل ویروس پاپیلومای انسانی (HPV) ایجاد میشوند. HPV ویروس شایعی است که از راه تماس جنسی منتقل میشود. برای اکثر افراد این ویروس هیچ مشکلی ایجاد نمیکند و خودبهخود از بین میرود. اما در برخی افراد میتواند تغییراتی در سلولها ایجاد کند که احتمال سرطان را بالا میبرد.
انواع سرطان واژن
سرطان واژن بر اساس نوع سلولهای درگیر به انواع زیر تقسیم میشود:
- کارسینوم سلول سنگفرشی واژن: از سلولهای تخت و نازکی شروع میشود که سطح واژن را میپوشانند. این شایعترین نوع سرطان واژن است.
- آدنوکارسینوم واژن: از سلولهای غدد روی سطح واژن شروع میشود. این نوع نادر است و با داروی دیاتیلاستیلبسترول (DES) که زمانی برای پیشگیری از سقط جنین استفاده میشد، مرتبط است.
- ملانوم واژن: از سلولهای رنگدانهساز (ملانوسیتها) شروع میشود. این نوع بسیار نادر است.
- سارکوم واژن: از سلولهای بافت همبند یا سلولهای عضلانی دیواره واژن شروع میشود. این نوع هم بسیار نادر است.
عوامل خطر سرطان واژن
عواملی که ممکن است خطر ابتلا به سرطان واژن را افزایش دهند عبارتاند از:
افزایش سن
با بالا رفتن سن، خطر ابتلا به سرطان واژن افزایش مییابد. این بیماری بیشتر در بزرگسالان مسنتر دیده میشود.
عفونت با ویروس HPV
HPV ویروس شایعی است که از راه تماس جنسی منتقل میشود و تصور میشود عامل بسیاری از سرطانها، از جمله سرطان واژن، باشد. برای اکثر افراد عفونت HPV بدون علامت از بین میرود، اما در برخی میتواند تغییراتی در سلولهای واژن ایجاد کند که خطر سرطان را بالا میبرد.
سیگار کشیدن
مصرف دخانیات خطر ابتلا به سرطان واژن را افزایش میدهد.
قرار گرفتن در معرض داروی پیشگیری از سقط
اگر مادر شما در دوران بارداری داروی دیاتیلاستیلبسترول (DES) مصرف کرده باشد، خطر ابتلا به سرطان واژن در شما بیشتر است. این دارو با نوع خاصی از سرطان واژن به نام آدنوکارسینوم سلول روشن مرتبط است.
عوارض سرطان واژن
سرطان واژن میتواند به سایر بخشهای بدن گسترش یابد. این سرطان بیشتر به ریهها، کبد و استخوانها متاستاز میدهد. وقتی سرطان گسترش مییابد به آن سرطان متاستاتیک گفته میشود.
پیشگیری از سرطان واژن
هیچ روش قطعی برای پیشگیری از سرطان واژن وجود ندارد، اما میتوانید با انجام موارد زیر خطر ابتلا را کاهش دهید:
معاینات منظم لگنی و پاپ اسمیر
معاینات منظم لگنی و آزمایش پاپ اسمیر برای بررسی نشانههای سرطان دهانه رحم استفاده میشوند، اما گاهی سرطان واژن نیز در جریان همین آزمایشها کشف میشود. با پزشک خود مشورت کنید که غربالگریهای سرطان دهانه رحم چه زمانی و چقدر باید انجام شود.
واکسن HPV
دریافت واکسن HPV میتواند خطر سرطان واژن و سایر سرطانهای مرتبط با این ویروس را کاهش دهد. با پزشک خود درباره مناسب بودن این واکسن برای شما مشورت کنید.
تشخیص سرطان واژن
آزمایشها و روشهایی که برای تشخیص سرطان واژن استفاده میشوند عبارتاند از:
معاینه لگنی
معاینه لگنی به پزشک امکان میدهد اندامهای تناسلی را از نزدیک بررسی کند. در جریان این معاینه، پزشک اندام تناسلی خارجی را معاینه میکند، دو انگشت یک دست را وارد واژن میکند و همزمان با دست دیگر روی شکم فشار میآورد تا رحم و تخمدانها را حس کند. همچنین با استفاده از وسیلهای به نام اسپکولوم، کانال واژن باز میشود تا پزشک بتواند داخل واژن و دهانه رحم را بررسی کند.
کولپوسکوپی
کولپوسکوپی روشی است که با استفاده از یک دستگاه ذرهبین نوردار مخصوص، سطح واژن با دقت بیشتری بررسی میشود تا تغییرات احتمالاً سرطانی شناسایی شوند.
بیوپسی
بیوپسی روشی است که در آن نمونهای از بافت واژن برداشته شده و در آزمایشگاه از نظر وجود سلولهای سرطانی بررسی میشود. این روش معمولاً در جریان معاینه لگنی یا کولپوسکوپی انجام میشود.
مرحلهبندی سرطان واژن
اگر سرطان واژن تشخیص داده شود، تیم درمانی ممکن است آزمایشهایی برای تعیین وسعت بیماری توصیه کند. اندازه تومور و اینکه آیا گسترش یافته یا نه، مرحله سرطان را مشخص میکند. مرحله سرطان نشان میدهد که احتمال درمان قطعی چقدر است و در طراحی برنامه درمانی نقش اساسی دارد.
آزمایشهایی که برای تعیین مرحله استفاده میشوند عبارتاند از:
- آزمایشهای تصویربرداری: مانند عکس ساده، سیتیاسکن، امآرآی و پتاسکن.
- بررسی با دوربینهای کوچک: سیستوسکوپی برای دیدن داخل مثانه و پروکتوسکوپی برای دیدن داخل رکتوم، که میتوانند نشان دهند آیا سرطان به این اندامها رسیده یا نه.
مراحل سرطان واژن از ۱ تا ۴ تعریف میشوند. مرحله ۱ یعنی سرطان فقط در واژن است. با پیشرفت بیماری، مرحله بالاتر میرود. مرحله ۴ یعنی سرطان به اندامهای مجاور یا بخشهای دیگر بدن گسترش یافته است.
درمان سرطان واژن
درمان بیشتر سرطانهای واژن معمولاً با ترکیب همزمان پرتودرمانی و شیمیدرمانی آغاز میشود. برای سرطانهای بسیار کوچک، جراحی ممکن است اولین درمان باشد.
انتخاب روش درمان به عوامل مختلفی بستگی دارد؛ از جمله نوع سرطان واژن، مرحله بیماری، اهداف بیمار از درمان و عوارض جانبی قابل تحمل. درمان سرطان واژن معمولاً توسط متخصص انکولوژی زنان (پزشک متخصص سرطانهای دستگاه تناسلی زنانه) هماهنگ میشود.
پرتودرمانی
پرتودرمانی از پرتوهای پرانرژی برای کشتن سلولهای سرطانی استفاده میکند. روشهای پرتودرمانی شامل:
- پرتودرمانی خارجی: دستگاهی بزرگ از بیرون بدن، پرتوها را به نقاط دقیقی هدایت میکند.
- پرتودرمانی داخلی (براکیتراپی): مواد رادیواکتیو مانند دانهها، سیمها، سیلندرها یا وسایل دیگر داخل واژن یا نزدیک آن قرار میگیرند. پس از مدت معینی، این وسایل ممکن است خارج شوند. براکیتراپی اغلب پس از پرتودرمانی خارجی استفاده میشود.
بیشتر سرطانهای واژن با ترکیب پرتودرمانی و شیمیدرمانی با دوز پایین درمان میشوند. استفاده از شیمیدرمانی با دوز پایین در کنار پرتودرمانی، اثربخشی پرتودرمانی را افزایش میدهد. همچنین پرتودرمانی ممکن است پس از جراحی برای از بین بردن سلولهای سرطانی احتمالی باقیمانده استفاده شود.
جراحی
انواع جراحی که ممکن است برای درمان سرطان واژن استفاده شوند عبارتاند از:
- برداشتن واژن (واژینکتومی): در این عمل، بخشی یا تمام واژن برداشته میشود. این روش ممکن است برای سرطانهای کوچکی که از واژن فراتر نرفتهاند و نزدیک ساختارهای مهم بدن نیستند، گزینه مناسبی باشد.
- برداشتن اندامهای لگنی (اکسانتراسیون لگنی): این عمل شامل برداشتن بسیاری از اندامهای لگنی است و ممکن است زمانی استفاده شود که سرطان بازگشته یا به درمانهای دیگر پاسخ نداده باشد. در این جراحی ممکن است مثانه، تخمدانها، رحم، واژن و رکتوم برداشته شوند. برای خروج ادرار و مدفوع، دهانههایی در شکم ایجاد میشود.
اگر واژن به طور کامل برداشته شود، بیمار میتواند جراحی بازسازی واژن را انتخاب کند. جراحان از بخشهایی از پوست یا عضله سایر نقاط بدن برای ساخت واژن جدید استفاده میکنند. واژن بازسازیشده امکان رابطه جنسی واژینال را فراهم میکند، اما ممکن است احساس متفاوتی داشته باشد و فاقد روانکاری طبیعی باشد.
سایر گزینههای درمانی
اگر سایر درمانها نتیجه لازم را نداشته باشند، روشهای زیر ممکن است استفاده شوند:
- شیمیدرمانی: داروهای قوی برای کشتن سلولهای سرطانی. این روش ممکن است در صورت گسترش سرطان به سایر نقاط بدن یا بازگشت آن پس از درمان توصیه شود.
- ایمونوتراپی: دارویی که به سیستم ایمنی بدن کمک میکند سلولهای سرطانی را شناسایی کرده و نابود کند. این روش ممکن است برای سرطانهای پیشرفتهای که به درمانهای دیگر پاسخ ندادهاند استفاده شود. ایمونوتراپی اغلب برای درمان ملانوم واژن به کار میرود.
- کارآزماییهای بالینی: آزمایشهایی که روشهای درمانی جدید را بررسی میکنند. اگر علاقهمند به شرکت در کارآزمایی بالینی هستید، با تیم درمانی خود مشورت کنید.
مراقبت تسکینی
مراقبت تسکینی نوعی ویژه از خدمات پزشکی است که به بهبود کیفیت زندگی بیمار در کنار درمانهای اصلی کمک میکند. تیمی متشکل از پزشک، پرستار و سایر متخصصان این مراقبت را ارائه میدهند. شما میتوانید همزمان با جراحی، شیمیدرمانی یا پرتودرمانی از این خدمات بهرهمند شوید.
استفاده از مراقبت تسکینی در کنار سایر درمانهای مناسب میتواند به بیماران کمک کند احساس بهتری داشته باشند و طول عمر بیشتری پیدا کنند.
کنار آمدن با بیماری
واکنش هر فرد به تشخیص سرطان متفاوت است. شاید بخواهید در کنار خانواده و دوستان باشید یا ترجیح دهید تنها با احساساتتان کنار بیایید. تا زمانی که راه مناسب خودتان را پیدا کنید، موارد زیر میتوانند کمککننده باشند:
- اطلاعات کافی کسب کنید: سؤالاتتان را از قبل بنویسید و در ملاقات با پزشک بپرسید. یک نفر را همراه خود ببرید تا یادداشت بردارد. آگاهی بیشتر میتواند در تصمیمگیری کمک کند.
- صمیمیت با همسر را حفظ کنید: درمانهای سرطان واژن ممکن است روی رابطه جنسی تأثیر بگذارند. راههای جدیدی برای صمیمیت پیدا کنید. وقت کیفی با هم بگذرانید و گفتوگوهای معنادار داشته باشید. اگر عوارض جانبی درمان رابطهتان را تحت تأثیر قرار داده، با تیم درمانی مشورت کنید.
- شبکه حمایتی بسازید: حمایت خانواده و دوستان ارزشمند است. صحبت با مشاور، روانشناس یا روحانی نیز میتواند کمککننده باشد. همچنین گروههای حمایتی افرادی که تجربه مشابه دارند میتوانند دیدگاه منحصربهفردی ارائه دهند.
