فهرست مطالب
سرطان ریه چیست؟
سرطان ریه نوعی سرطان است که به صورت رشد غیرطبیعی سلولها در ریهها آغاز میشود. ریهها دو اندام اسفنجی در قفسه سینه هستند که عمل تنفس را کنترل میکنند.
سرطان ریه شایعترین علت مرگ ناشی از سرطان در سراسر جهان است.
افرادی که سیگار میکشند بیشترین خطر ابتلا به سرطان ریه را دارند. این خطر با طول مدت مصرف سیگار و تعداد سیگارهای مصرفی بیشتر میشود. ترک سیگار، حتی بعد از سالها مصرف، احتمال ابتلا به سرطان ریه را به طور قابل توجهی کاهش میدهد. البته سرطان ریه ممکن است در افرادی که هرگز سیگار نکشیدهاند هم رخ دهد.
علائم سرطان ریه
سرطان ریه معمولاً در مراحل اولیه علامتی ایجاد نمیکند. علائم این بیماری اغلب زمانی ظاهر میشوند که سرطان پیشرفته شده باشد.
نشانهها و علائمی که در ریهها یا اطراف آنها بروز میکنند:
- سرفه جدیدی که از بین نمیرود
- درد قفسه سینه
- سرفه خونی، حتی در مقدار کم
- گرفتگی صدا
- تنگی نفس
- خسخس سینه
نشانهها و علائمی که در صورت گسترش سرطان به دیگر نقاط بدن دیده میشوند:
- درد استخوان
- سردرد
- کاهش وزن بدون تلاش برای لاغری
- بیاشتهایی
- ورم صورت یا گردن
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
اگر هر علامتی دارید که باعث نگرانیتان شده است، با پزشک یا تیم درمانی خود وقت ملاقات بگذارید.
اگر سیگار میکشید و نتوانستهاید آن را ترک کنید، برای مشاوره پزشکی مراجعه کنید. پزشک میتواند راهکارهایی برای ترک سیگار به شما پیشنهاد دهد. این راهکارها ممکن است شامل مشاوره، دارو و فرآوردههای جایگزین نیکوتین باشد.
علل سرطان ریه
سرطان ریه زمانی ایجاد میشود که سلولهای ریه دچار تغییراتی در DNA خود شوند. DNA هر سلول حاوی دستورالعملهایی است که مشخص میکند سلول چه کاری انجام دهد. در سلولهای سالم، DNA به سلول میگوید با چه سرعتی رشد و تکثیر کند و چه زمانی از بین برود. اما در سلولهای سرطانی، این دستورها تغییر میکنند. این تغییرات باعث میشوند سلولهای سرطانی خیلی سریع تعداد بیشتری سلول تولید کنند و زمانی زنده بمانند که سلولهای سالم باید بمیرند. در نتیجه، تجمع این سلولها اتفاق میافتد.
این سلولها ممکن است تودهای به نام تومور تشکیل دهند. تومور میتواند رشد کند و بافت سالم بدن را از بین ببرد. با گذشت زمان، سلولهای سرطانی ممکن است جدا شده و به بخشهای دیگر بدن گسترش پیدا کنند که به آن متاستاز میگویند.
سیگار کشیدن عامل اصلی بیشتر سرطانهای ریه است. این موضوع هم در مورد افراد سیگاری و هم کسانی که در معرض دود دستدوم هستند صدق میکند. با این حال، سرطان ریه در افرادی که هرگز سیگار نکشیدهاند یا در معرض دود دیگران نبودهاند نیز رخ میدهد. در این افراد، ممکن است علت مشخصی برای بیماری پیدا نشود.
سیگار چگونه باعث سرطان ریه میشود؟
پژوهشگران بر این باورند که سیگار با آسیب رساندن به سلولهای پوشاننده ریهها موجب سرطان میشود. دود سیگار سرشار از مواد سرطانزا (کارسینوژن) است. وقتی دود سیگار را استنشاق میکنید، این مواد تقریباً بلافاصله تغییراتی در بافت ریه ایجاد میکنند.
در ابتدا ممکن است بدن بتواند این آسیب را ترمیم کند، اما با تماسهای مکرر، سلولهای سالم آسیب بیشتری میبینند. با گذشت زمان، این آسیبها باعث تغییر ساختار سلولها شده و در نهایت سرطان شکل میگیرد.
انواع سرطان ریه
سرطان ریه بر اساس ظاهر سلولها در زیر میکروسکوپ به دو گروه اصلی تقسیم میشود. پزشک شما بر اساس اینکه کدام نوع سرطان ریه را دارید، درباره روش درمان تصمیم میگیرد.
- سرطان ریه سلول کوچک (Small cell lung cancer): این نوع معمولاً فقط در افرادی دیده میشود که سالها به شدت سیگار کشیدهاند و نسبت به نوع دیگر شیوع کمتری دارد.
- سرطان ریه غیرسلول کوچک (Non-small cell lung cancer): این گروه شامل چند نوع مختلف از جمله کارسینوم سلول سنگفرشی، آدنوکارسینوما و کارسینوم سلول بزرگ است.
عوامل خطر سرطان ریه
عوامل مختلفی میتوانند خطر ابتلا به سرطان ریه را افزایش دهند. بعضی از این عوامل، مانند سیگار کشیدن، قابل کنترل هستند و بعضی دیگر مثل سابقه خانوادگی قابل تغییر نیستند.
- سیگار کشیدن: خطر ابتلا با تعداد سیگارهایی که روزانه مصرف میکنید و تعداد سالهای مصرف افزایش مییابد. ترک سیگار در هر سنی این خطر را به شدت کم میکند.
- دود دستدوم: حتی اگر سیگاری نباشید، تنفس دود سیگار دیگران خطر ابتلا را بالا میبرد.
- پرتودرمانی قبلی: اگر قبلاً برای درمان سرطان دیگری در ناحیه قفسه سینه پرتودرمانی شدهاید، خطر ابتلای شما بیشتر است.
- گاز رادون: رادون از تجزیه طبیعی اورانیوم در خاک تولید میشود و میتواند در فضاهای بسته مثل خانهها تجمع پیدا کند.
- مواد سرطانزا در محیط کار: تماس با موادی مثل آزبست، آرسنیک، کروم و نیکل در محل کار، به خصوص اگر سیگاری باشید، خطر سرطان ریه را به شدت بالا میبرد.
- سابقه خانوادگی: داشتن پدر، مادر، خواهر، برادر یا فرزندی که به این بیماری مبتلا بوده است، یک عامل خطر محسوب میشود.
عوارض سرطان ریه
این بیماری میتواند عوارضی به همراه داشته باشد، از جمله:
- تنگی نفس: اگر تومور راههای هوایی را مسدود کند یا مایع دور ریه جمع شود، تنفس سخت میشود.
- سرفه خونی: سرطان میتواند باعث خونریزی مجاری تنفسی شود. برای کنترل این وضعیت درمانهایی وجود دارد.
- درد: گسترش سرطان به پرده پوشاننده ریه یا استخوانها میتواند دردناک باشد.
- تجمع مایع در قفسه سینه (افیوژن پلور): سرطان ریه میتواند باعث جمع شدن مایع در فضای اطراف ریه شود که نتیجه آن تنگی نفس است. این مایع قابل تخلیه است.
- متاستاز (گسترش به سایر اعضا): سرطان ریه اغلب به استخوانها و مغز سرایت میکند. در این مرحله بیماری معمولاً درمان قطعی ندارد اما با درمانهای نگهدارنده میتوان کیفیت زندگی را بهبود بخشید.
پیشگیری از سرطان ریه
اگرچه راه قطعی برای پیشگیری وجود ندارد، اما با رعایت موارد زیر میتوانید خطر ابتلا را به حداقل برسانید:
- سیگار نکشید: اگر سیگاری نیستید هرگز شروع نکنید و خطرات آن را به فرزندان خود نیز آموزش دهید.
- سیگار را ترک کنید: ترک سیگار در هر زمانی مفید است. از پزشک خود برای روشهای ترک کمک بگیرید.
- از دود دستدوم دوری کنید: از حضور در محیطهای بسته که افراد در آن سیگار میکشند خودداری کنید.
- خانه را از نظر گاز رادون بررسی کنید: با تهیه کیتهای مخصوص، میزان این گاز را در خانه بسنجید.
- در محیط کار ایمن باشید: در برابر مواد شیمیایی سمی از تجهیزات محافظتی مثل ماسک استفاده کنید.
- تغذیه سالم داشته باشید: مصرف میوهها و سبزیجات تازه را افزایش دهید و از مصرف خودسرانه مکملهای ویتامین با دوز بالا پرهیز کنید.
- ورزش کنید: سعی کنید در بیشتر روزهای هفته تحرک بدنی داشته باشید.
تشخیص سرطان ریه
روند تشخیص معمولاً با عکسبرداری از قفسه سینه آغاز میشود.
غربالگری برای افراد در معرض خطر
افراد بالای ۵۰ سال که سالها سیگار کشیدهاند (یا در ۱۵ سال گذشته ترک کردهاند) میتوانند سالانه با سیتیاسکن با دوز پایین غربالگری شوند تا سرطان پیش از بروز علائم شناسایی شود.
آزمایشهای تشخیصی
در صورت مشکوک بودن به سرطان، آزمایشهای زیر انجام میشود:
- تصویربرداری: مانند سیتیاسکن (CT)، امآرآی (MRI) و پتاسکن (PET scan) برای بررسی دقیقتر.
- بررسی خلط (سیتولوژی): بررسی میکروسکوپی خلط سینه برای یافتن سلولهای سرطانی.
- نمونهبرداری (بیوپسی): برداشتن تکهای از بافت ریه از طریق برونکوسکوپی (وارد کردن لوله دوربیندار از گلو)، مدیاستینوسکوپی، یا نمونهبرداری با سوزن از روی قفسه سینه.
مرحلهبندی سرطان (Staging)
پس از تشخیص، برای تعیین میزان گسترش سرطان، آزمایشهای مرحلهبندی انجام میشود. مراحل سرطان ریه از ۱ تا ۴ است؛ مرحله ۱ یعنی تومور کوچک و محدود به ریه است و مرحله ۴ یعنی سرطان به سایر اندامها دستاندازی کرده است.
درمان سرطان ریه
انتخاب روش درمان به سلامت عمومی شما، نوع سرطان، مرحله بیماری و تصمیم شخصیتان بستگی دارد. درمانها شامل موارد زیر است:
جراحی
هدف از جراحی برداشتن بافت سرطانی است که به شکلهای زیر انجام میشود:
- برداشت گوهای: برداشتن بخش کوچکی از ریه همراه با تومور.
- برداشت سگمنت: برداشتن بخش بزرگتری از ریه (کمتر از یک لوب کامل).
- لوبکتومی: برداشتن یک لوب کامل از ریه.
- پنومونکتومی: برداشتن کل یک ریه.
پرتودرمانی (رادیوتراپی)
استفاده از پرتوهای پرانرژی (مثل اشعه ایکس) برای از بین بردن سلولهای سرطانی. این روش میتواند قبل یا بعد از جراحی و گاهی به عنوان درمان اصلی (در صورت عدم امکان جراحی) استفاده شود.
شیمیدرمانی
استفاده از داروهای قوی تزریقی یا خوراکی برای کشتن سلولهای سرطانی. معمولاً پس از جراحی برای پاکسازی سلولهای باقیمانده یا قبل از آن برای کوچک کردن تومور تجویز میشود.
رادیوتراپی استریوتاکتیک بدن (SBRT)
یک نوع پرتودرمانی بسیار دقیق و متمرکز است که در یک یا چند جلسه محدود انجام میشود و برای تومورهای کوچک در بیمارانی که توانایی جراحی ندارند، بسیار مناسب است.
درمان هدفمند
داروهایی که نقاط ضعف یا جهشهای ژنتیکی خاص سلولهای سرطانی را هدف قرار میدهند و باعث مرگ آنها میشوند.
ایمونوتراپی
این روش به سیستم ایمنی بدن شما کمک میکند تا سلولهای سرطانی را شناسایی کرده و به آنها حمله کند.
مراقبتهای تسکینی
تیمی متشکل از پزشکان و پرستاران ویژه که تمرکزشان بر کاهش درد، استرس و علائم بیماری است تا کیفیت زندگی شما در طول مسیر درمان بهبود یابد.
