سنگ مثانه تودهٔ سختی از بلورهای معدنی است که درون خودِ مثانه ساخته می‌شود و با سنگی که از کلیه پایین افتاده و در مثانه می‌ماند فرق دارد؛ هم علت و هم درمانش متفاوت است. نکتهٔ محوری این است که سنگ مثانه بیشتر نشانهٔ ماندن ادرار است تا بدیِ املاح: وقتی مثانه کامل تخلیه نمی‌شود، املاح در ادرار باقی‌مانده بلور می‌بندند و لایه‌لایه بزرگ می‌شوند. الگوی پرخطر در ایران، مرد بالای ۵۰ سال با علائم انسدادی ناشی از بزرگ‌شدن خوش‌خیم پروستات است، اما در کودک، زن با افتادگی مثانه و بیمار نخاعی هم دیده می‌شود. ترکیب شایع، نمک‌های کلسیم یعنی اگزالات و فسفات است؛ در عفونت ادراری با باکتری‌های تجزیه‌کنندهٔ اوره، سنگ استرویت ساخته می‌شود که سریع و چندتایی بزرگ می‌گردد.
سرچشمهٔ سنگ: ادرار ماندگار
در ادراری که مثانه را ترک نمی‌کند، غلظت نمک‌ها از حد حل‌پذیری‌شان می‌گذرد و اولین بلورها روی یک هستهٔ ریز می‌نشینند؛ هر تخلیهٔ ناکامل، لایهٔ تازه‌ای به آن هسته اضافه می‌کند. حجم باقی‌ماندهٔ ادراری هرچه بیشتر و مدت انسداد هرچه طولانی‌تر، احتمال سنگ بالاتر می‌رود؛ همین دو متغیر، تصمیم درمان را هم می‌سازند. در مرد مسن، همان بزرگ‌شدن خوش‌خیم پروستات که جریان ادرار را ضعیف کرده، مخزن سنگ‌زایی هم هست و نوشتار بزرگی خوش‌خیم پروستات (BPH) این زمینه را شرح می‌دهد.
علل و زمینه‌سازها
انسداد راه خروج ادرار
انسداد گردن مثانه و مجرای ادرار، نخستین دسته است: بزرگ‌شدن خوش‌خیم پروستات، تنگی مجرا پس از عفونت یا سوندگذاری، و افتادگی پیشروندهٔ دیوارهٔ مثانه در زن. هر یک راه خروج را تنگ و ادرار را در مثانه نگه می‌دارد.
مثانهٔ عصبی
مثانهٔ عصبی دستهٔ دوم است: آسیب نخاعی، ام‌اس، نقص مادرزادی ستون فقرات و نخاع، و دیابت طولانی با مثانهٔ کم‌حس؛ هر بیماری‌ای که حس پُردی یا قدرت انقباض مثانه را کم کند. پُری مثانه در این حالت بدون علامت می‌ماند.
جسم خارجی و مثانهٔ بازسازی‌شده
جسم خارجی داخل مثانه هم هستهٔ بلورنشینی می‌سازد: سوند ماندگار، نخ یا گیرهٔ جراحی باقی‌مانده، و مهاجرت استنت. سنگی که از کلیه یا حالب پایین افتاده هم می‌تواند در مثانه بماند و روی آن رسوب اضافه شود. کیسه‌های برآمدهٔ دیوارهٔ مثانه که ادرار را نگه می‌دارند، و مثانهٔ بازسازی‌شده با روده که هم تخلیهٔ ناکامل دارد و هم ترشح مخاطی، هر دو بستر سنگ‌زایی‌اند.
چه چیزی خطر را بالا می‌برد
- کم‌آبی روزانه در کار گرمایی و مناطق خشک، عادت به نگه‌داشتن ادرار برای ساعت‌ها، و سابقهٔ عفونت ادراری مکرر یا سکون باکتریال بدون علامت؛ عفونت مکرر یعنی دست‌کم ۲ مورد در ۶ ماه یا ۳ مورد در ۱۲ ماه.
- سوند ماندگار مثانه: بلورنشینی روی سوند بسیار شایع است و با ماندن طولانی سوند، تشکیل سنگ تقریباً حتمی می‌شود.
- سابقهٔ جراحی لگن یا پروستات، پرتودرمانی لگن، بیماری التهابی روده، و مثانه‌های نوروپاتیک در بیماران نخاعی.
- در کودک، رژیم کم‌پروتئین با آب ناکافی و انسداد مادرزادی خروج ادرار، زمینه‌ساز اصلی‌اند.
- الگوی سنی: سنگ مثانه در مرد بالای ۵۰ سال با علائم انسدادی شایع‌ترین حالت است و در زیر ۱۵ سال نادر و نیازمند بررسی کامل آناتومی و متابولیک تلقی می‌شود.
علائم و نشانه‌ها
سوزش ادرار، تکرر، فوریت و نشت ادرار، همراه با درد در ناحیهٔ شرمگاهی که به نوک آلت، بیضه یا کشالهٔ ران می‌زند و در پایان ادرار کردن بدتر می‌شود. خون روشن در انتهای جریان ادرار هم دیده می‌شود و پس از پیاده‌روی یا کار زیاد پررنگ‌تر می‌گردد.
قطع ناگهانی جریان ادرار
علامت کلاسیک، قطع ناگهانی جریان ادرار در میانهٔ ادرار کردن است که با تغییر وضعیت بدن و چند قدم راه‌رفتن دوباره جریان می‌گیرد؛ سنگ متحرک روی گردن مثانه نشسته و راه را بسته است.
عفونت‌های بارها تکرار شونده
ادرار کدر و بدبو و عفونت‌های ادراری بارها تکرار شونده که بین دو درمان کامل برنمی‌گردند، الگوی سنگ عفونتی است.
کودک، بیمار نخاعی و سالمند
در کودک: بی‌قراری و گریه هنگام ادرار، کشیدن آلت یا بیضه، شب‌ادراری ثانویه پس از چند ماه خشکی، و درد شکم مبهم؛ تفاوت آن با شب‌ادراری نخستین در نوشتار شب‌ادراری (بی‌اختیاری ادرار کودک در خواب) آمده است. در بیمار نخاعی و سالمند ممکن است تنها نشانه، تب بی‌دلیل، افزایش اسپاسم یا نشت اطراف سوند باشد.
بررسی‌ها: از تاریخچه تا سیستوسکوپی
شک بالینی با تاریخچه شروع می‌شود: علائم انسدادی، الگوی قطع جریان ادرار و عفونت مکرر، سنگ مثانه را مطرح می‌کنند.
سونوگرافی، رادیوگرافی و سی‌تی
سونوگرافی شکم و لگن با مثانهٔ پُر، اولین بررسی تصویربرداری است؛ سنگ به‌شکل اکوی روشن با سایهٔ صوتی پشت آن دیده می‌شود و با تغییر وضع بدن جابه‌جا می‌گردد. رادیوگرافی سادهٔ شکم سنگ‌های کلسیمی را نشان می‌دهد، اما سنگ‌های کم‌چگال مثل اسیداوریک ممکن است در آن دیده نشوند. سی‌تی بدون کنتراست دقیق‌ترین روش است و کلیه، حالب و مثانه را هم‌زمان می‌بیند؛ در تردید بین سنگ انتهای حالب و سنگ مثانه، انتخاب اصلی است.
سیستوسکوپی و آزمایش‌های همراه
سیستوسکوپی با نگاه مستقیم داخل مثانه، هم سنگ را تأیید می‌کند و هم تومور را رد؛ در هر هماتیوری مشهود در بزرگسال این مرحله حذف‌شدنی نیست. مجموعهٔ همراه شامل نوار و کشت ادرار، کراتینین و برآورد نرخ فیلتراسیون گلومرولی، شمارش کامل خون، سنجش حجم باقی‌ماندهٔ ادراری پس از ادرار، و در شک به انسداد، فلورمتری و اندازه‌گیری پروستات است. سیستوسکوپی در هماتیوری میکروسکوپیک پایدار از ۳۵ سالگی یا بزرگ‌تر، و در هر سنی با ریسک‌فاکتور، افزون بر تصویربرداری لازم است. جزئیات آن در نوشتار خون در ادرار (هماچوری) آمده است.
دسته‌بندی سنگ‌های مثانه
- سنگ اولیه در مثانهٔ سالم، بیشتر در کودکان مناطق کم‌برخوردار با کم‌آبی و رژیم ضعیف؛ سنگ ثانویه در بزرگسال که همیشه روی زمینهٔ انسداد، مثانهٔ عصبی، سوند یا عفونت ساخته می‌شود و درمان علت، بخشی اجباری از درمان است.
- بر پایهٔ ترکیب: اگزالات و فسفات کلسیم، استرویت عفونتی، اسیداوریک در الگوی متابولیک، و سیستین در بیماری ارثی نادر.
- بر پایهٔ وضعیت: سنگ آزاد در حفره، سنگ داخل کیسهٔ دیوارهٔ مثانه، سنگ چسبیده به جسم خارجی یا سوند، و سنگ در مثانهٔ بازسازی‌شده با روده.
- بر پایهٔ اندازه و تعداد: تک‌سنگ ریز، تک‌سنگ بزرگ، و چندسنگی که تا پرکردن بخش زیادی از حفرهٔ مثانه پیش می‌رود.
صبر برای دفع یا مداخله
سنگ مثانه برخلاف سنگ حالب، گزینهٔ صبر برای دفع خودبه‌خود ندارد و در مرد تقریباً همیشه نیازمند خروج است: مجرای بلند و باریک با طول ۱۵ تا ۲۰ سانتی‌متر، خروج سنگی را که در مثانه دیده می‌شود عملاً ممکن نمی‌کند، پس درمان سنگ پایدار و علامت‌دار، خردکردن یا بیرون‌آوردن آن است. مقیاس مقایسه‌ای که پزشک به‌کار می‌برد این است: سنگ حالب زیر ۵ میلی‌متر در حدود سه‌چهارم موارد خودبه‌خود دفع می‌شود و سنگ بالای ۱۰ میلی‌متر تقریباً هرگز؛ در مثانه حتی سنگ چند میلی‌متری هم معمولاً می‌ماند و بزرگ می‌شود. در زن با مجرای بسیار کوتاه و در کودک، سنگ بسیار ریز و نرم ممکن است بیفتد، ولی این استثنا را پزشک با تصویربرداری تکراری دنبال می‌کند، نه خانواده با صبر کردن.
باقی‌ماندهٔ ادراری بیش از ۱۰۰ میلی‌لیتر پس از ادرار کردن، نشانهٔ تخلیهٔ ناکامل و زمینهٔ سنگ‌زایی است و جریان بیشینهٔ ادرار کمتر از ۱۰ تا ۱۵ میلی‌لیتر در ثانیه، به سود انسداد معنادار خروج خوانده می‌شود؛ همان‌جا درمان علت لازم می‌گردد. باقی‌ماندهٔ ادراری کمتر از ۵۰ میلی‌لیتر طبیعی و بیش از ۲۰۰ میلی‌لیتر به‌روشنی غیرطبیعی است و محدودهٔ میانی با اندازه‌گیری تکراری و در چند نوبت تفسیر می‌شود. سنگ بزرگ‌تر از ۲ تا ۳ سانتی‌متر، چندسنگی، یا سنگ همراه پروستات خیلی بزرگ در محدودهٔ ۸۰ میلی‌لیتر و بالاتر، معمولاً از اندوسکوپی به‌سوی جراحی هم‌زمان سنگ و رفع انسداد می‌روند.
دو بازوی درمان
درمان دو بازو دارد: بیرون‌آوردن سنگ، و رفع دلیلی که ادرار را در مثانه نگه داشته است؛ اگر بازوی دوم انجام نشود، سنگ برمی‌گردد. روش رایج، خردکردن و شست‌وشوی سنگ از راه مجرای ادرار با انرژی لیزر، بادی یا اولتراسوند است؛ برش پوستی لازم نیست و بیشتر بیماران در ۲۴ ساعت اول مرخص می‌شوند. در سنگ خیلی بزرگ، چندسنگی، یا همراه پروستات بزرگ و افتادگی مثانه، جراحی باز یا لاپاراسکوپیک با برداشتن هم‌زمان سنگ و رفع انسداد، گزینهٔ اصلی است. در بزرگ‌شدن خوش‌خیم پروستات، درمان انسداد با دارو یا جراحی پروستات از راه ادرار، هم‌زمان یا پیش از تخلیهٔ سنگ برنامه‌ریزی می‌شود. در مثانهٔ عصبی، ستون درمان، تخلیهٔ منظم با کاتتر بین‌باز، درمان یبوست و کنترل عفونت است و بدون اصلاح این برنامه، سنگ دوباره می‌آید. سنگ‌شکنی برون‌اندرامی از بیرون شکم در سنگ مثانه جایگاه محدودی دارد، چون قطعات ریز داخل مثانه می‌مانند و دفعشان تضمین‌شده نیست.
عوارضی که درمان‌نکردن می‌سازد
- عفونت ادراری مکرر، سیستیت، و در بدترین حال پیلونفریت و سپسیس؛ عفونت پشت ادرار بندآمده سریع بدتر می‌شود.
- احتباس حاد ادرار با مسدودشدن گردن مثانه و درد و پُری شدید مثانه.
- خونریزی و لخته، زخم و فرسایش دیوارهٔ مثانه، تنگی گردن مثانه و مجرا، و به‌ندرت نفوذ سنگ به بافت مجاور با ساختن مجرای غیرطبیعی به روده یا واژن.
- انسداد مزمن با بازگشت فشار به بالا، گشادی حالب و کلیه و در نهایت آسیب کلیه.
- التهاب و رسوب سال‌ها ادامه‌دار، در بیماران نخاعی و مثانهٔ روده‌ای و مناطق آندمیک، خطر نوع نادر سرطان سلول سنگ‌فرش مثانه را بالا می‌برد.
علائم اورژانسی
اورژانس واقعی: تب و لرز همراه با درد یا بندآمدن ادرار یعنی عفونت پشت انسداد و نیاز به تخلیهٔ فوری ادرار با سوند یا لولهٔ کلیه و آنتی‌بیوتیک وریدی دارد، چون سپسیس ادراری در ساعت‌ها می‌تواند کشنده باشد. با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید یا فوراً به اورژانس بیمارستان مراجعه کنید.
ناتوانی کامل در ادرار کردن با درد و پُری مثانه، احتباس حاد است و همان ساعت باید سوندگذاری شود. خون زیاد یا لخته در ادرار همراه سرگیجه، رنگ‌پریدگی و ضربان سریع، یعنی خونریزی جدی و نیازمند اورژانس. هر هماتیوری مشهود در بزرگسال، حتی یک‌بار و حتی اگر خودش قطع شده باشد، نیازمند ارزیابی کامل با سی‌تی‌یوروگرافی و سیستوسکوپی است و دیدن سنگ، تومور را رد نمی‌کند؛ در این گروه حدود ۱۰ تا ۲۰ درصد موارد بدخیمی‌اند. درد پهلو با تب و تهوع، گیجی یا افت فشار در سالمند، و در کودک تب بی‌دلیل با بی‌قراری هنگام ادرار یا تورم و درد بیضه، نیازمند ویزیت سریع است.
به چه کسی ارجاع دهیم
اورولوژی: هر سنگ تأییدشدهٔ مثانه، چون روش خروج و زمان آن و درمان علت، در این ویزیت تصمیم گرفته می‌شود. اورولوژی بدون تأخیر: خون در ادرار، عفونت مکرر ادراری، باقی‌ماندهٔ ادراری زیاد، یا علائم انسدادی در مرد مسنی که هنوز ارزیابی نشده است. اطفال و اورولوژی کودکان: هر سنگ مثانه در کودک و نوجوان، همراه بررسی آناتومی مسیر ادرار و ارزیابی متابولیک. متخصص طب بازتوانی یا نفروپزشکی در بیمار نخاعی و مثانهٔ عصبی، و اورولوژی زنانه یا زنان و زایمان در افتادگی پیشروندهٔ مثانه لازم می‌شود.
باورهای غلط که تأخیر می‌سازند
- باور «خون در ادرار از گرمی است و با کاسنی، سه‌شیره و آب‌جوش‌نبات درست می‌شود» خطرناک‌ترین تأخیر را می‌سازد؛ هم سنگ و هم تومور هماتیوری می‌دهند و تشخیص فقط با تصویربرداری و سیستوسکوپی گذاشته می‌شود.
- «آبلیمو، سرکهٔ سیب و زیریشت سنگ را آب می‌کنند»؛ هیچ نوشیدنی یا معجون خانگی سنگ تشکیل‌شده را حل نمی‌کند و حتی در سنگ اسیداوریک، تنظیم شیمی ادرار دارویی و تحت نظر پزشک است.
- «با پیاده‌روی، پریدن و کمپرس گرم سنگ دفع می‌شود»؛ در سنگ مثانهٔ مرد تقریباً هیچ سنگی به این شکل دفع نمی‌شود و این کارها فقط علائم را بدتر می‌کنند.
- «سنگ را بشکنند و تمام است»؛ تا ادرار مانده درمان نشود، یعنی تا پروستات، مثانهٔ عصبی یا سوند رفع نشود، سنگ دوباره ساخته می‌شود.
- «بیرون‌آوردن سنگ از پرینه به روش قدیمی، بدون بیهوشی و استریلیزاسیون، کاری ساده است»؛ امروز همان کار با اندوسکوپ از مجرا انجام می‌شود و هر تلاش غیرمجاز خطر خونریزی، سپسیس و تنگی دائمی مجرا دارد.
- «سنگ مثانه فقط بیماری پیرمردهاست»؛ در کودک، زن با افتادگی مثانه و بیمار نخاعی هم رخ می‌دهد و در آن‌ها علت و درمان کاملاً فرق دارد.
در ایران چه چیزی تشخیص را عقب می‌اندازد
ایران در کمربند سنگ ادراری است؛ گرمای خشک، کار در فضای باز، تعریق زیاد و عادت به کم‌نوشیدن آب، ادرار را غلیظ و سنگ و عودش را شایع می‌کند. در مردان مسن ایرانی علائم پروستات «نشانهٔ طبیعی پیری» حساب می‌شوند و ویزیت دیر انجام می‌گیرد؛ همین تأخیر، سنگ مثانه را در همان گروه سنی شایع کرده است. خرید خودسرانهٔ آنتی‌بیوتیک مانند سیپروفلوکساسین، کوتری‌مواکسازول و نیتروفورانتوئین برای سوزش ادرار، عفونت را موقتاً خاموش و کشت را منفی می‌کند و علت انسدادی را ماه‌ها پنهان می‌دارد. شربت‌های گیاهی دست‌فروشی، عرقیات و آنچه با نام «داروی دفع سنگ» تبلیغ می‌شوند، هیچ‌کدام سنگ را حل نمی‌کنند و در بیمار کلیوی یا مسن بخشی از تأخیر و عارضه‌اند. دسترسی به سونوگرافی، سی‌تی و سیستوسکوپی در شهرها هست، اما هزینه و نوبت بررسی را عقب می‌اندازد؛ با تب و لرز همراه بندآمدن ادرار باید همان شب به اورژانس رفت، نه پس از گرفتن نوبت مطب.
پیشگیری از سنگ تازه
مایعات به مقدار کافی که ادرار روشن و بی‌بو بماند و حجم ادرار روزانه به حدود ۲ لیتر برسد؛ در تابستان و کار گرمایی، همان مقدار باید بیشتر شود. درمان زودهنگام انسداد پروستات، پرهیز از نگه‌داشتن طولانی ادرار، و ادرار کردن دوباره پس از چند دقیقه فاصله برای تخلیهٔ بهتر کفایت می‌کند. در مثانهٔ عصبی، ستون پیشگیری برنامهٔ منظم کاتتریزم بین‌باز و پیگیری منظم حجم باقی‌مانده است، به‌جای تکیه بر دارو و صبر کردن. تعویض به‌موقع سوند و مایعات کافی در بیمار سونددار ضروری است؛ در کودک و در سنگ‌های عودکننده، اصلاح رژیم و درمان قطعی عفونت، و در سنگ استرویت کنترل باکتری تولیدکنندهٔ اوره کل پیشگیری است.
پیگیری پس از درمان
پس از خروج سنگ: معاینهٔ زودرس، سنجش دوبارهٔ باقی‌ماندهٔ ادراری، و در سنگ عفونتی کشت کنترل ادرار؛ در دو سال نخست، ویزیت و سونوگرافی تکراری با فاصله‌ای که اورولوژیست تعیین می‌کند انجام می‌شود. تحلیل ترکیب سنگ درخواست می‌شود و در موارد عودکننده بررسی ادرار ۲۴ ساعته برای کلسیم، اگزالات، سیترات، اسیداوریک و حجم ادرار لازم می‌گردد. در بیماران با مثانهٔ عصبی، سوند دائمی، پرتودرمانی لگن یا هماتیوری، سیستوسکوپی دوره‌ای برای یافتن زودهنگام سنگ تازه و تومور لازم است و فاصلهٔ آن را اورولوژیست تعیین می‌کند. در سالمند با پروستات بزرگ و درمان دارویی: کراتینین، فشارخون، سونوگرافی کلیه‌ها و پیگیری علائم انسدادی.
پیش‌آگهی و خطر بازگشت
با تخلیهٔ سنگ و رفع علت، بیشتر بیماران کامل بهتر می‌شوند و تکرر، سوزش و درد معمولاً در چند روز تا چند هفته فروکش می‌کند. عود عمدتاً به درمان‌نماندنِ علت وابسته است: در بیماری که باقی‌ماندهٔ ادراری زیاد یا سوند دائمی دارد، سنگ دوباره می‌آید؛ برای مقایسه، در بیماری سنگ کلیه عود در ۵ سال حدود ۳۵ تا ۵۰ درصد گزارش می‌شود. در کودک با درمان علت و آبرسانی کافی پیامد خوب است، اما در بیمار نخاعی و مثانهٔ روده‌ای پیگیری طولانی‌مدت ضروری است چون خطر سنگ تازه و تومور باقی می‌ماند.
نکات ایمنی دارویی
- در این متن هیچ دوز دارویی برای دفع یا حل‌کردن سنگ نوشته نشده است؛ داروهای شل‌کنندهٔ گردن مثانه، داروهای پروستات، سیترات و آنتی‌بیوتیک فقط با نسخه و پیگیری پزشک مصرف می‌شوند.
- مسکّن‌های ضدالتهاب غیراستروئیدی در نارسایی کلیه، سالمند، زخم معده و مصرف‌کنندهٔ ضدانعقاد می‌توانند ضرر بدهند و انتخابشان با پزشک است.
- پیش از سنگ‌شکنی یا اندوسکوپی، برنامهٔ مدیریت آسپرین و ضدانعقادها باید با پزشک نوشته شود؛ قطع خودسرانه خطر لخته و سکته دارد.
- حجم اجباری آب در فرد مبتلا به نارسایی قلبی یا کلیوی بی‌خطر نیست؛ هدف، روشن‌بودن ادرار است نه نوشیدن زیاد.
- در فرد با برآورد نرخ فیلتراسیون گلومرولی زیر ۶۰ یا کراتینین رو‌به‌افزایش، انتخاب مسکّن، نیاز به تصویربرداری کنتراست‌دار و زمان ارجاع عوض می‌شود و همهٔ این‌ها تصمیم پزشک است.
جمع‌بندی اعداد کلیدی سنگ مثانه
| معیار | عدد | تفسیر |
|---|---|---|
| عفونت مکرر ادراری | ۲ مورد در ۶ ماه یا ۳ در ۱۲ ماه | زمینهٔ سنگ عفونتی و استرویت |
| سنگ حالب، فقط برای مقایسه | زیر ۵ میلی‌متر | خودبه‌خود دفع می‌شود |
| باقی‌ماندهٔ ادراری | کمتر از ۵۰، بیش از ۱۰۰، بیش از ۲۰۰ | طبیعی، تخلیهٔ ناکامل، به‌روشنی غیرطبیعی |
| جریان بیشینهٔ ادرار | کمتر از ۱۰ تا ۱۵ | انسداد معنادار خروج، میلی‌لیتر در ثانیه |
| مجرای ادرار مرد | ۱۵ تا ۲۰ سانتی‌متر | دلیل عدم دفع خودبه‌خود سنگ مثانه |
| محدودهٔ جراحی هم‌زمان | سنگ بزرگ‌تر از ۲ تا ۳ سانتی‌متر | یا پروستات ۸۰ میلی‌لیتر و بالاتر |
| هدف پروتکل پیشگیری | دست‌کم ۲ لیتر ادرار در روز | در کار گرمایی باید بیشتر شود |
| بدخیمی در خون مشهود | ۱۰ تا ۲۰ درصد | دیدن سنگ، سیستوسکوپی را لغو نمی‌کند |
| عود سنگ کلیه، برای مقایسه | ۳۵ تا ۵۰ درصد در ۵ سال | عود سنگ مثانه از درمان‌نماندن علت است |
پرسش‌های پرتکرار
سنگ مثانه مثل سنگ کلیه با صبر دفع می‌شود؟
در مرد، نه. مجرای او بلند و باریک است و جابه‌جایی سنگ را ممکن نمی‌کند، پس گزینهٔ صبر برای سنگی که در مثانه دیده می‌شود صادق نیست و روش خروج را اورولوژیست تعیین می‌کند.
با تب و لرز در خانه بمانم؟
خیر. تب با بندآمدن ادرار نشانهٔ عفونت پشت انسداد است؛ همان شب با ۱۱۵ تماس بگیرید یا به اورژانس بیمارستان بروید تا سوندگذاری و درمان وریدی شروع شود.
معجون خانگی ضرر دارد یا فقط بی‌فایده است؟
بی‌فایده بودن کافی نیست. این نوشیدنی‌ها سنگ تشکیل‌شده را حل نمی‌کنند، در بیمار کلیوی یا مسن خودشان عارضه می‌سازند، و روزهای لازم برای تشخیص انسداد و تومور را می‌گیرند.
خون ادرارم یک‌بار دیدم و قطع شد؛ بررسی لازم است؟
بله. خون مشهود حتی یک‌بار و حتی پس از پاک شدن، ارزیابی کامل می‌خواهد، چون تومور مجاری ادراری همان علامت را می‌دهد و سنگ آن را رد نمی‌کند.
پروستات بزرگ را هم همان جلسه درمان می‌کنند؟
تصمیم با اورولوژیست و بر پایهٔ اندازهٔ پروستات است. گاهی رفع انسداد هم‌زمان با تخلیهٔ سنگ انجام می‌شود و گاهی پیش از آن، تا بازوی دوم درمان جا نماند.
این نوشتار برای آگاهی از علت، علائم و درمان سنگ مثانه است و جای معاینهٔ پزشک و تصمیم درمانی را نمی‌گیرد؛ هیچ دارویی، به‌ویژه آنتی‌بیوتیک، داروی پروستات و ضدانعقاد، را بدون ویزیت شروع، تغییر یا قطع نکنید.
منابع
- راهنمای بالینی انجمن اورولوژی آمریکا دربارهٔ سنگ مجاری ادراری
- خانوادهٔ راهنماهای اورولوژی اروپا در مدیریت سنگ مثانه
- سازمان جهانی بهداشت، بخش بیماری‌های کلیه و سنگ ادراری
- وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی ایران، راهنمای مراقبت از بیمار سنگی
- انجمن اورولوژی ایران و انجمن نفرولوژی ایران
- برای سایر نوشتارهای این گروه، خون در ادرار (هماچوری)