سرطان کف دهان نوعی سرطان است که از سلولهای زیر زبان شروع میشود. این سرطان اغلب از سلولهای نازک و مسطحی که پوشش داخلی دهان را میسازند، به نام سلولهای سنگفرشی، شروع میشود. وقتی سرطان از این سلولها شروع میشود، به آن کارسینوم سلول سنگفرشی میگویند.
این سرطان باعث تغییراتی در ظاهر و حس بافت زیر زبان میشود. این تغییرات ممکن است شامل یک توده یا زخمی باشد که بهبود پیدا نمیکند. درمان سرطان کف دهان شامل جراحی، پرتودرمانی و شیمیدرمانی است.
فهرست مطالب
- علائم سرطان کف دهان
- علت ایجاد سرطان کف دهان
- عوامل خطر
- پیشگیری از سرطان کف دهان
- تشخیص سرطان کف دهان
- روشهای درمان
- کنار آمدن با بیماری
- آمادگی برای مراجعه به پزشک
علائم سرطان کف دهان
علائمی که ممکن است نشانه سرطان کف دهان باشند:
- درد در ناحیه دهان
- زخمهایی در دهان که بهبود پیدا نمیکنند
- مشکل در حرکت دادن زبان
- شل شدن دندانها
- درد هنگام بلع
- کاهش وزن بدون دلیل مشخص
- درد گوش
- تورم در گردن که ممکن است دردناک باشد
- لکههای سفید در دهان که از بین نمیروند
اگر هر یک از این علائم را داشتید و ادامهدار بودند، هرچه زودتر با پزشک یا دندانپزشک مشورت کنید.
علت ایجاد سرطان کف دهان
سرطان کف دهان زمانی ایجاد میشود که در DNA سلولهای زیر زبان تغییراتی رخ دهد. این تغییرات باعث میشود سلولها سریعتر از حالت طبیعی رشد کنند و در زمان مناسب از بین نروند. انباشته شدن این سلولهای غیرطبیعی میتواند تودهای به نام تومور ایجاد کند. اگر بیماری پیشرفت کند، سلولهای سرطانی ممکن است به بافتهای اطراف حمله کنند یا به سایر نقاط بدن گسترش یابند.
عوامل خطر
مهمترین عواملی که احتمال ابتلا به سرطان کف دهان را افزایش میدهند:
- مصرف دخانیات: تمام اشکال دخانیات از جمله سیگار، سیگار برگ، پیپ، تنباکوی جویدنی و نسوار خطر سرطان کف دهان را افزایش میدهند.
- مصرف الکل: مصرف مکرر و زیاد الکل خطر را بالا میبرد. ترکیب الکل و دخانیات خطر را بهشدت افزایش میدهد.
- ابتلا به ویروس HPV: این ویروس از راه تماس جنسی منتقل میشود و میتواند باعث تغییرات سلولی شود که به سرطان منجر میشوند.
- ضعف سیستم ایمنی: افرادی که به دلیل بیماری یا مصرف داروهای سرکوب ایمنی سیستم ایمنی ضعیفتری دارند، بیشتر در معرض خطر هستند.
پیشگیری از سرطان کف دهان
برای کاهش خطر ابتلا به سرطان کف دهان:
- سیگار و دخانیات مصرف نکنید: اگر مصرف میکنید، برای ترک آن از پزشک کمک بگیرید. اگر مصرف نمیکنید، شروع نکنید.
- مصرف الکل را محدود کنید: اگر الکل مصرف میکنید، آن را به حداقل برسانید.
- درباره واکسن HPV با پزشک صحبت کنید: واکسیناسیون HPV میتواند خطر سرطانهای مرتبط با این ویروس را کاهش دهد.
- معاینات منظم پزشکی و دندانپزشکی داشته باشید: دندانپزشک یا پزشک در طول معاینات میتوانند دهان را برای علائم سرطان یا تغییرات پیشسرطانی بررسی کنند.
تشخیص سرطان کف دهان
معاینه دهان و گردن
پزشک دهان و گردن را از نظر تودههای غیرعادی و تورم غدد لنفاوی بررسی میکند. وقتی سرطان کف دهان گسترش پیدا میکند، اغلب اول به غدد لنفاوی گردن میرسد.
بیوپسی یا نمونهبرداری
برای تشخیص قطعی، نمونهای از بافت مشکوک برداشته میشود. این کار ممکن است با برداشتن بخشی از ناحیه مشکوک یا با سوزن نازک انجام شود. نمونه در آزمایشگاه بررسی میشود تا مشخص شود که آیا سلولهای سرطانی وجود دارند یا نه.
آزمایشهای تصویربرداری
برای بررسی اندازه، محل تومور و احتمال گسترش آن از روشهایی مثل اشعه ایکس، سیتیاسکن، امآرآی و پتاسکن استفاده میشود.
روشهای درمان سرطان کف دهان
درمان سرطان کف دهان اغلب با جراحی شروع میشود. بسته به شرایط، ممکن است پرتودرمانی، شیمیدرمانی یا سایر روشها هم استفاده شوند. تیم درمانی در انتخاب درمان عواملی مثل محل و مرحله سرطان، گسترش احتمالی به سایر نقاط بدن، سن و وضعیت سلامت عمومی بیمار را در نظر میگیرد.
1) جراحی
جراحی رایجترین روش درمان سرطان کف دهان است.
- برداشتن تومور: جراح سرطان را به همراه مقداری از بافت سالم اطراف آن برمیدارد تا مطمئن شود همه سلولهای سرطانی برداشته شدهاند. اگر سرطان به فک یا زبان رسیده باشد، ممکن است بخشهایی از آنها هم برداشته شوند. این ممکن است بعداً بر توانایی صحبت کردن یا بلع تأثیر بگذارد که فیزیوتراپی و توانبخشی میتوانند در این زمینه کمک کنند.
- برداشتن غدد لنفاوی گردن: اگر نشانهای از گسترش سرطان به غدد لنفاوی وجود داشته باشد، ممکن است جراح تعدادی از آنها را بردارد. در بعضی موارد حتی اگر نشانهای از سرطان در غدد وجود نداشته باشد، چند غده به صورت احتیاطی برداشته میشود.
- جراحی بازسازی: اگر بخشهایی از صورت، فک یا گردن در طول جراحی برداشته شده باشند، ممکن است از استخوان یا بافت سالم سایر نقاط بدن برای پر کردن این نقصها استفاده شود. این جراحی اغلب همزمان با جراحی اصلی انجام میشود.
2) پرتودرمانی
پرتودرمانی از اشعههای پرانرژی برای نابودی سلولهای سرطانی استفاده میکند. این روش ممکن است بعد از جراحی برای از بین بردن سلولهای باقیمانده استفاده شود. گاهی همزمان با شیمیدرمانی انجام میشود. در مواردی که جراحی مناسب نباشد، پرتودرمانی ممکن است درمان اصلی باشد.
3) شیمیدرمانی
شیمیدرمانی از داروهای قوی برای از بین بردن سلولهای سرطانی استفاده میکند. ممکن است بعد از جراحی برای از بین بردن سلولهای باقیمانده یا همراه با پرتودرمانی استفاده شود چون اثر پرتودرمانی را بیشتر میکند.
4) درمان هدفمند
داروهای درمان هدفمند روی مواد شیمیایی خاص داخل سلولهای سرطانی اثر میگذارند. این روش بیشتر برای سرطانی که به سایر نقاط بدن گسترش یافته یا بعد از درمان دوباره برگشته استفاده میشود.
5) ایمنیدرمانی
ایمنیدرمانی به سیستم ایمنی بدن کمک میکند تا سلولهای سرطانی را بهتر شناسایی و نابود کند. این روش ممکن است در مواردی که سرطان گسترش پیدا کرده و سایر درمانها مؤثر نبودهاند مطرح شود.
6) فوتودینامیک تراپی
در این روش، داروی خاصی به بیمار داده میشود که سلولهای سرطانی را به نور حساس میکند. سپس یک نور با شدت بالا روی سلولهای سرطانی تابیده میشود تا دارو فعال شده و سلولهای سرطانی را نابود کند. این روش بیشتر برای سرطانهای بسیار کوچک کف دهان مناسب است.
نکته مهم: درمان سرطان پیشرفته کف دهان ممکن است بر توانایی صحبت کردن و خوردن تأثیر بگذارد. کار با یک تیم توانبخشی متخصص میتواند در کنار آمدن با این تغییرات بسیار کمککننده باشد.
کنار آمدن با بیماری
مواجهه با یک بیماری جدی میتواند نگرانکننده باشد. این راهکارها ممکن است کمککننده باشند:
- سؤال بپرسید: سؤالاتتان را قبل از ویزیت بنویسید و در جلسه بعدی مطرح کنید. دانستن بیشتر درباره بیماری و گزینههای درمانی میتواند به تصمیمگیری بهتر کمک کند.
- با خانواده و دوستان در ارتباط بمانید: آنها میتوانند هم از نظر عملی و هم از نظر عاطفی در کنارتان باشند.
- با یک متخصص صحبت کنید: یک مشاور، مددکار اجتماعی یا گروههای حمایتی بیماران میتوانند کمککننده باشند.
آمادگی برای مراجعه به پزشک
اگر علائم نگرانکنندهای دارید، با پزشک یا دندانپزشک مشورت کنید. در صورت مشکوک بودن به سرطان کف دهان، ممکن است به جراح دهان و فک و صورت یا متخصص گوش و حلق و بینی ارجاع داده شوید.
برای استفاده بهتر از وقت ملاقات این موارد را آماده کنید:
- علائم خود را با تاریخ شروع یادداشت کنید.
- تغییرات مهم زندگی یا استرسهای اخیر را ذکر کنید.
- فهرست داروها، ویتامینها و مکملهایتان را بیاورید.
- در صورت امکان یک همراه ببرید.
- سوالاتتان را از قبل آماده کنید.
سوالاتی که میتوانید از پزشک بپرسید
- بیماری در چه مرحلهای است؟
- آیا به آزمایشهای بیشتری نیاز دارم؟
- چه گزینههای درمانی برای من مناسب است؟
- کدام درمان برای نوع و مرحله سرطان من بهتر است؟
- عوارض احتمالی هر روش درمانی چیست؟
- آیا میتوانم در کارآزماییهای بالینی شرکت کنم؟
- آیا باید نظر متخصص دیگری هم داشته باشم؟
- بعد از درمان به چه پیگیریهایی نیاز خواهم داشت؟
جمعبندی
سرطان کف دهان یک بیماری جدی است که با تشخیص زودهنگام و درمان مناسب در بسیاری از موارد قابل کنترل است. مهمترین عوامل خطر آن مصرف دخانیات، الکل و عفونت HPV هستند. ترک دخانیات، محدود کردن الکل، واکسیناسیون HPV و معاینات منظم دندانپزشکی از مهمترین اقداماتی هستند که میتوان برای کاهش خطر انجام داد. هر زخم یا تودهای در دهان که بیش از دو هفته بهبود نیافته باید توسط پزشک یا دندانپزشک بررسی شود.
منبع علمی: بازنویسی و ترجمه آموزشی بر اساس محتوای Mayo Clinic درباره Floor of the Mouth Cancer
توجه: این مطلب صرفاً برای آموزش بیمار تهیه شده و جایگزین تشخیص یا درمان پزشکی نیست. برای بررسی علائم و دریافت برنامه درمانی مناسب، حتماً با پزشک یا دندانپزشک متخصص مشورت کنید.
