فهرست مطالب
سرطان آندومتر (رحم) چیست؟
سرطان آندومتر نوعی سرطان است که با رشد غیرطبیعی سلولها در رحم آغاز میشود. رحم یک اندام توخالی و گلابیشکل در لگن است که محل رشد و تکامل جنین است.
سرطان آندومتر در لایهای از سلولها شروع میشود که پوشش داخلی رحم را تشکیل میدهند و آندومتر نام دارند. این نوع سرطان گاهی سرطان رحم هم نامیده میشود. سایر انواع سرطان نیز میتوانند در رحم ایجاد شوند، از جمله سارکوم رحمی، اما بسیار نادرتر از سرطان آندومتر هستند.
سرطان آندومتر اغلب در مراحل اولیه کشف میشود چون علائمی ایجاد میکند. اولین علامت معمولاً خونریزی واژینال غیرطبیعی است. اگر سرطان آندومتر زود تشخیص داده شود، برداشتن رحم از طریق جراحی اغلب به بهبود کامل منجر میشود.
علائم سرطان آندومتر
علائم سرطان آندومتر ممکن است شامل موارد زیر باشد:
- خونریزی واژینال پس از یائسگی
- خونریزی بین دورههای قاعدگی
- درد لگن
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
اگر هر علامتی دارید که نگرانتان میکند، برای ملاقات با پزشک یا دیگر متخصصان مراقبت سلامت وقت بگیرید.
علل سرطان آندومتر (رحم)
علت دقیق سرطان آندومتر مشخص نیست. آنچه میدانیم این است که در یک مرحلهای اتفاقی در سلولهای پوشش داخلی رحم میافتد که آنها را به سلولهای سرطانی تبدیل میکند.
سرطان آندومتر زمانی آغاز میشود که سلولهای آندومتر دچار تغییراتی در DNA خود شوند. DNA هر سلول حاوی دستورالعملهایی است که مشخص میکند سلول چه کاری انجام دهد. این تغییرات به سلولها دستور میدهند که به سرعت تکثیر شوند و زمانی زنده بمانند که سلولهای سالم به عنوان بخشی از چرخه طبیعی عمرشان باید از بین بروند. نتیجه این است که سلولهای بیش از حد زیادی تجمع میکنند و ممکن است تودهای به نام تومور تشکیل دهند. این سلولها میتوانند به بافت سالم حمله کرده و آن را از بین ببرند و با گذشت زمان به بخشهای دیگر بدن گسترش یابند.
عوامل خطر سرطان آندومتر (رحم)
عواملی که خطر ابتلا به سرطان آندومتر را افزایش میدهند عبارتاند از:
تغییر در تعادل هورمونهای بدن
تخمدانها دو هورمون اصلی تولید میکنند: استروژن و پروژسترون. تغییر در تعادل این هورمونها باعث تغییراتی در آندومتر میشود. بیماری یا شرایطی که مقدار استروژن بدن را افزایش دهد بدون اینکه سطح پروژسترون را بالا ببرد، میتواند خطر سرطان آندومتر را بالا ببرد. نمونههایی از این شرایط شامل چاقی، دیابت و اختلالات تخمکگذاری (مثل سندرم تخمدان پلیکیستیک) هستند. همچنین مصرف داروهای هورمونی حاوی استروژن بدون پروژستین بعد از یائسگی، و نوع نادری از تومور تخمدان که استروژن ترشح میکند خطر ابتلا را افزایش میدهند.
سالهای بیشتر قاعدگی
شروع قاعدگی قبل از ۱۲ سالگی یا شروع دیرتر یائسگی خطر سرطان آندومتر را بالا میبرد. هرچه تعداد دورههای قاعدگی بیشتر باشد، آندومتر مدت طولانیتری در معرض استروژن قرار گرفته است.
هرگز باردار نشدن
اگر هرگز باردار نشدهاید، خطر سرطان آندومتر در شما بیشتر از کسی است که حداقل یک بارداری داشته است.
افزایش سن
با بالا رفتن سن خطر ابتلا به سرطان آندومتر افزایش مییابد. این سرطان بیشتر بعد از یائسگی رخ میدهد.
چاقی
چاقی خطر سرطان آندومتر را افزایش میدهد. بافت چربی اضافه میتواند تعادل هورمونی بدن را مختل کند.
هورموندرمانی برای سرطان پستان
مصرف داروی هورمونی تاموکسیفن برای درمان سرطان پستان میتواند خطر ابتلا به سرطان آندومتر را افزایش دهد. اگر تاموکسیفن مصرف میکنید، با تیم درمانی خود درباره این خطر صحبت کنید. برای اکثر بیماران، مزایای تاموکسیفن از این خطر کوچک بیشتر است.
سندرمهای ارثی افزایشدهنده خطر سرطان
سندرم لینچ خطر ابتلا به سرطان روده بزرگ و سایر سرطانها از جمله سرطان آندومتر را افزایش میدهد. این سندرم ناشی از تغییری در DNA است که از والدین به فرزندان منتقل میشود. اگر یکی از اعضای خانوادهتان به سندرم لینچ مبتلا شده، با پزشک درباره خطر ابتلا به این سندرم ژنتیکی مشورت کنید.
پیشگیری از سرطان آندومتر (رحم)
برای کاهش خطر ابتلا به سرطان آندومتر میتوانید اقدامات زیر را در نظر بگیرید:
درباره خطرات هورموندرمانی بعد از یائسگی مشورت کنید
اگر برای کنترل علائم یائسگی به هورموندرمانی فکر میکنید، با تیم درمانی خود درباره مزایا و خطرات صحبت کنید. مصرف استروژن به تنهایی بعد از یائسگی (بدون برداشتن رحم) ممکن است خطر سرطان آندومتر را افزایش دهد. ترکیب استروژن با پروژستین میتواند این خطر را کاهش دهد، اما هورموندرمانی خطرات دیگری نیز دارد، بنابراین مزایا و خطرات را با تیم درمانی خود بسنجید.
استفاده از قرصهای ضدبارداری را در نظر بگیرید
مصرف قرصهای ضدبارداری خوراکی برای حداقل یک سال ممکن است خطر سرطان آندومتر را کاهش دهد. تصور میشود این کاهش خطر چندین سال پس از قطع مصرف قرص هم ادامه دارد. البته قرصهای ضدبارداری عوارض جانبی دارند، بنابراین مزایا و خطرات را با تیم درمانی خود در میان بگذارید.
وزن سالم خود را حفظ کنید
چاقی خطر سرطان آندومتر را افزایش میدهد. با افزایش فعالیت بدنی و کاهش کالری دریافتی روزانه برای رسیدن به وزن سالم تلاش کنید.
تشخیص سرطان آندومتر (رحم)
آزمایشها و روشهایی که برای تشخیص سرطان آندومتر استفاده میشوند عبارتاند از:
معاینه لگنی
معاینه لگنی اندامهای تناسلی را بررسی میکند. در این معاینه، پزشک اندام تناسلی خارجی را با دقت بررسی میکند، دو انگشت یک دست را وارد واژن میکند و همزمان با دست دیگر روی شکم فشار میآورد تا رحم و تخمدانها را لمس کند. با قرار دادن اسپکولوم در واژن، کانال واژن باز میشود تا پزشک بتواند نشانههای سرطان یا سایر مشکلات را ببیند.
آزمایشهای تصویربرداری
آزمایشهای تصویربرداری از داخل بدن عکس تهیه میکنند و میتوانند محل و اندازه سرطان را نشان دهند. یکی از این روشها سونوگرافی ترانسواژینال است که در آن یک دستگاه مبدل (ترانسدیوسر) وارد واژن میشود و با امواج صوتی تصویری از رحم تهیه میکند. این تصویر ضخامت و بافت آندومتر را نشان میدهد. امآرآی و سیتیاسکن نیز ممکن است توصیه شوند.
هیستروسکوپی
در هیستروسکوپی، پزشک یک لوله باریک، نرم و نوردار به نام هیستروسکوپ را از طریق واژن و دهانه رحم وارد رحم میکند. عدسی روی هیستروسکوپ به پزشک امکان میدهد داخل رحم و آندومتر را به دقت بررسی کند.
بیوپسی آندومتر
در این روش، نمونهای از بافت پوشش داخلی رحم برداشته میشود. بیوپسی آندومتر اغلب در مطب پزشک انجام میشود. نمونه به آزمایشگاه فرستاده میشود تا از نظر وجود سرطان بررسی شود. آزمایشهای تخصصیتر جزئیات بیشتری درباره سلولهای سرطانی ارائه میدهند که تیم درمانی از آنها برای تدوین برنامه درمانی استفاده میکند.
اتساع دهانه رحم و کورتاژ (D&C)
اگر بیوپسی به اندازه کافی نمونه ارائه ندهد یا نتایج آن نامشخص باشد، روشی به نام اتساع دهانه رحم و کورتاژ (D&C) انجام میشود. در این روش، بافت از پوشش داخلی رحم تراشیده میشود و زیر میکروسکوپ از نظر وجود سلولهای سرطانی بررسی میشود.
اگر سرطان آندومتر تشخیص داده شود، احتمالاً به یک متخصص انکولوژی زنان (پزشک متخصص سرطانهای دستگاه تناسلی) ارجاع داده خواهید شد.
مرحلهبندی سرطان آندومتر (رحم)
پس از تشخیص سرطان، تیم درمانی برای تعیین گستردگی آن تلاش میکند. آزمایشهایی مانند عکس قفسه سینه، سیتیاسکن، آزمایش خون و پتاسکن ممکن است برای این منظور استفاده شوند. توجه داشته باشید که مرحله دقیق سرطان ممکن است تا پس از انجام جراحی مشخص نشود.
مراحل سرطان آندومتر با اعداد ۱ تا ۴ مشخص میشوند. پایینترین مرحله یعنی سرطان از رحم فراتر نرفته است. در مرحله ۴، سرطان به اندامهای مجاور مانند مثانه یا به نقاط دور دست بدن گسترش یافته است.
درمان سرطان آندومتر (رحم)
سرطان آندومتر معمولاً ابتدا با جراحی درمان میشود. گزینههای دیگر ممکن است شامل پرتودرمانی یا داروهایی برای کشتن سلولهای سرطانی باشند. انتخاب روش درمان به ویژگیهای سرطان مانند مرحله بیماری، وضعیت کلی سلامت و ترجیحات بیمار بستگی دارد.
جراحی
درمان سرطان آندومتر معمولاً شامل جراحی برداشتن رحم (هیسترکتومی) است. این عمل اغلب با برداشتن لولههای رحمی و تخمدانها (سالپینگو-اووفورکتومی) همراه است. هیسترکتومی به معنای از دست دادن توانایی باردار شدن در آینده است. همچنین با برداشتن تخمدانها، یائسگی رخ خواهد داد.
در جریان جراحی، جراح نواحی اطراف رحم را هم بررسی میکند تا ببیند آیا سرطان گسترش یافته است. ممکن است غدد لنفاوی هم برای آزمایش برداشته شوند تا مرحله سرطان مشخص شود.
پرتودرمانی
پرتودرمانی از انرژیهای پرقدرت برای کشتن سلولهای سرطانی استفاده میکند. در برخی شرایط، پرتودرمانی پیش از جراحی توصیه میشود تا تومور کوچکتر شده و برداشتن آن آسانتر شود. اگر بیمار توانایی انجام جراحی را نداشته باشد، ممکن است پرتودرمانی به عنوان تنها درمان استفاده شود.
پرتودرمانی به دو شکل انجام میشود:
- پرتودرمانی خارجی: بیمار روی تخت دراز میکشد و دستگاهی پرتوها را به نقاط دقیقی از بدن هدایت میکند.
- براکیتراپی (پرتودرمانی داخلی): یک دستگاه پر از مواد رادیواکتیو مانند دانههای کوچک، سیمها یا سیلندر برای مدت کوتاهی داخل واژن قرار میگیرد.
شیمیدرمانی
شیمیدرمانی با داروهای قوی سلولهای سرطانی را از بین میبرد. برخی بیماران یک دارو و برخی دیگر ترکیبی از دو یا چند دارو دریافت میکنند. بیشتر داروها از طریق رگ تجویز میشوند، اما برخی به صورت قرص هم در دسترساند. این داروها وارد جریان خون میشوند و در سراسر بدن سلولهای سرطانی را میکشند.
شیمیدرمانی گاهی بعد از جراحی برای کاهش خطر بازگشت سرطان استفاده میشود. همچنین ممکن است قبل از جراحی برای کوچک کردن تومور به کار رود تا شانس برداشتن کامل آن بیشتر شود. برای سرطانهای پیشرفته یا عودکرده نیز شیمیدرمانی ممکن است توصیه شود.
هورموندرمانی
هورموندرمانی شامل مصرف داروهایی است که سطح هورمونهای بدن را کاهش میدهند. در پاسخ به این کاهش، سلولهای سرطانی که برای رشد به هورمونها وابسته هستند ممکن است بمیرند. هورموندرمانی ممکن است برای سرطان آندومتر پیشرفتهای که از رحم فراتر رفته گزینه مناسبی باشد.
درمان هدفمند
درمان هدفمند از داروهایی استفاده میکند که مواد شیمیایی خاصی را در سلولهای سرطانی هدف میگیرند. با مسدود کردن این مواد، سلولهای سرطانی میمیرند. درمان هدفمند معمولاً برای سرطان آندومتر پیشرفته با شیمیدرمانی ترکیب میشود.
ایمونوتراپی
ایمونوتراپی از دارویی استفاده میکند که به سیستم ایمنی بدن کمک میکند سلولهای سرطانی را شناسایی کرده و نابود کند. سلولهای سرطانی با پنهان شدن از سیستم ایمنی زنده میمانند و ایمونوتراپی این مکانیسم را مختل میکند. در سرطان آندومتر، ایمونوتراپی ممکن است برای بیماری پیشرفتهای که به سایر درمانها پاسخ نداده است در نظر گرفته شود.
مراقبت تسکینی
مراقبت تسکینی نوعی ویژه از مراقبت پزشکی است که به بهبود کیفیت زندگی در کنار درمانهای اصلی کمک میکند. تیمی متشکل از پزشکان، پرستاران و سایر متخصصان آموزشدیده این مراقبت را ارائه میدهند. هدف آنها بهبود کیفیت زندگی بیمار و خانوادهاش است.
متخصصان مراقبت تسکینی در کنار شما، خانوادهتان و تیم درمانی فعالیت میکنند و یک لایه حمایتی اضافه در طول درمان فراهم میکنند. شما میتوانید همزمان با جراحی، شیمیدرمانی یا پرتودرمانی از این خدمات بهرهمند شوید. مطالعات نشان دادهاند که استفاده از مراقبت تسکینی در کنار درمانهای مناسب میتواند به بیماران کمک کند احساس بهتری داشته باشند و طول عمر بیشتری پیدا کنند.
