سرطان تیروئید نوعی سرطان است که از غده تیروئید شروع میشود. تیروئید یک غده پروانهای شکل است که در پایه گردن، درست زیر برجستگی گردن قرار دارد. این غده هورمونهایی تولید میکند که ضربان قلب، فشار خون، دمای بدن و وزن را تنظیم میکنند.
بیشتر سرطانهای تیروئید رشد آهستهای دارند و در صورت تشخیص بهموقع، پیشآگهی خوبی دارند. بسیاری از آنها با درمان قابل کنترل یا درمان کامل هستند. با پیشرفت فناوری تصویربرداری، موارد بیشتری از سرطانهای کوچک تیروئید تشخیص داده میشوند که معمولاً به درمان پاسخ خوبی میدهند.
فهرست مطالب
- سرطان تیروئید چیست؟
- علائم سرطان تیروئید
- علت ایجاد سرطان تیروئید
- انواع سرطان تیروئید
- عوامل خطر
- عود بیماری و گسترش سرطان
- پیشگیری
- تشخیص و مرحلهبندی
- روشهای درمان
- پیگیری بعد از درمان
سرطان تیروئید چیست؟
سرطان تیروئید زمانی ایجاد میشود که در DNA سلولهای غده تیروئید تغییراتی رخ دهد. این تغییرات باعث میشود سلولها سریعتر رشد کنند و بیشتر از آنچه باید زنده بمانند. تجمع این سلولها میتواند تودهای به نام تومور ایجاد کند که ممکن است به بافتهای اطراف از جمله غدد لنفاوی گردن حمله کند. در موارد پیشرفتهتر، سلولهای سرطانی ممکن است به ریهها، استخوانها، مغز یا کبد گسترش یابند.
علائم سرطان تیروئید
بیشتر سرطانهای تیروئید در مراحل اولیه علامتی ندارند. با پیشرفت بیماری ممکن است علائم زیر ایجاد شود:
- احساس یا دیدن یک توده یا ندول در گردن
- احساس تنگی در یقه لباسها
- تغییر صدا یا گرفتگی صدا
- مشکل در بلع
- تورم غدد لنفاوی در گردن
- درد در گردن یا گلو
اگر هر یک از این علائم را دارید، حتماً به پزشک مراجعه کنید.
علت ایجاد سرطان تیروئید
در بیشتر موارد، علت دقیق تغییرات DNA که منجر به سرطان تیروئید میشود مشخص نیست. این تغییرات باعث میشوند سلولها رفتار غیرطبیعی داشته باشند و به جای مرگ طبیعی، به رشد خود ادامه دهند.
انواع سرطان تیروئید
نوع سرطان تیروئید بر اساس سلولی که درگیر شده مشخص میشود و در انتخاب روش درمانی اهمیت زیادی دارد:
- سرطان پاپیلاری تیروئید: شایعترین نوع سرطان تیروئید است و بیشتر در افراد بین 30 تا 50 سال دیده میشود. اغلب کوچک است و به درمان پاسخ خوبی میدهد، حتی اگر سلولهای سرطانی به غدد لنفاوی گردن رسیده باشند.
- سرطان فولیکولار تیروئید: نوع نادرتری است که معمولاً در افراد بالای 50 سال رخ میدهد. کمتر به غدد لنفاوی گسترش مییابد، اما ممکن است به ریهها یا استخوانها برسد.
- سرطان سلول هورتل: نوعی تهاجمیتر است که میتواند به بافتهای اطراف و سایر نقاط بدن گسترش یابد و به درمانهای معمول کمتر پاسخ میدهد.
- سرطان مدولاری تیروئید: از سلولهای C تیروئید که هورمون کلسیتونین تولید میکنند شروع میشود. بالا بودن کلسیتونین در خون میتواند نشانهای از این نوع سرطان باشد. برخی موارد آن ارثی هستند و با تغییر در ژن RET مرتبطند.
- سرطان آناپلاستیک تیروئید: نادر و تهاجمیترین نوع است. رشد سریعی دارد و درمان آن دشوار است. معمولاً در افراد بالای 60 سال دیده میشود و میتواند باعث تورم شدید گردن و مشکل در تنفس و بلع شود.
- سرطان تیروئید بد تمایزیافته: نوع نادری است که از سایر انواع تهاجمیتر بوده و معمولاً به درمانهای معمول پاسخ نمیدهد.
- انواع بسیار نادر: لنفوم تیروئید که از سلولهای ایمنی تیروئید شروع میشود و سارکوم تیروئید از جمله انواع بسیار نادر هستند.
عوامل خطر
بعضی عوامل میتوانند احتمال ابتلا به سرطان تیروئید را افزایش دهند:
- جنس زن: سرطان تیروئید در زنان شایعتر است. احتمالاً ارتباطی با هورمون استروژن دارد.
- سابقه پرتودرمانی در ناحیه سر و گردن: درمانهای پرتودرمانی در ناحیه سر و گردن خطر سرطان تیروئید را افزایش میدهند.
- سندرمهای ژنتیکی ارثی: برخی سندرمها مانند سرطان مدولاری تیروئید خانوادگی، نئوپلازی اندوکرین چندگانه نوع 2، سندرم کاودن و پولیپوز آدنوماتوز خانوادگی میتوانند خطر را افزایش دهند.
عود بیماری و گسترش سرطان
سرطان تیروئید ممکن است حتی پس از درمان موفق و حتی بعد از برداشتن کامل تیروئید، دوباره برگردد. البته عود در شایعترین انواع سرطان تیروئید مثل پاپیلاری و فولیکولار نسبتاً نادر است.
عود بیماری بیشتر احتمال دارد اگر:
- سرطان تهاجمیتر باشد
- سرطان از تیروئید فراتر رفته باشد
سرطان تیروئید ممکن است در این نواحی عود کند:
- غدد لنفاوی گردن
- بخشهای کوچکی از بافت تیروئید که بعد از جراحی باقی ماندهاند
- ریهها، استخوانها یا سایر نقاط بدن
خوشبختانه، سرطان تیروئید عودکرده هم معمولاً قابل درمان است.
پیشگیری
در حال حاضر راه مشخصی برای پیشگیری از سرطان تیروئید در افراد با خطر متوسط وجود ندارد.
- برای افراد پرخطر: بزرگسالان و کودکانی که ژن ارثی خطرزای سرطان مدولاری تیروئید را دارند، ممکن است جراحی پیشگیرانه برداشتن تیروئید مطرح شود. مشاوره با یک متخصص ژنتیک میتواند در این تصمیمگیری مفید باشد.
- برای کسانی که نزدیک نیروگاههای هستهای زندگی میکنند: یدید پتاسیم دارویی است که در صورت وقوع حوادث هستهای میتواند از جذب مواد رادیواکتیو توسط تیروئید جلوگیری کند.
تشخیص و مرحلهبندی سرطان تیروئید
معاینه بالینی
پزشک گردن را لمس میکند تا هرگونه تغییر غیرعادی در تیروئید را بررسی کند. همچنین درباره سابقه خانوادگی و قرار گرفتن در معرض پرتو سؤال میکند.
آزمایش خون
آزمایشهای خون برای اندازهگیری سطح هورمون تیروئید و هورمون محرک تیروئید (TSH) انجام میشوند و میتوانند اطلاعات مفیدی درباره عملکرد تیروئید بدهند.
سونوگرافی تیروئید
سونوگرافی تصویر دقیقی از ندولهای تیروئید ایجاد میکند. ویژگیهایی مانند کلسیفیکاسیون یا حاشیه نامنظم ندول میتوانند نشانههایی از احتمال سرطانی بودن آن باشند. از سونوگرافی برای بررسی غدد لنفاوی گردن هم استفاده میشود.
بیوپسی با سوزن ظریف
در این روش، یک سوزن نازک با راهنمایی سونوگرافی وارد ندول تیروئید میشود و تعدادی سلول برای بررسی آزمایشگاهی برداشته میشود. نتایج گاهی کاملاً قطعی نیست و ممکن است آزمایشهای مولکولی تکمیلی یا نمونهبرداری مجدد لازم باشد.
اسکن یدید رادیواکتیو
این آزمایش بیشتر بعد از جراحی استفاده میشود تا مشخص شود آیا سلولهای سرطانی باقیماندهای در بدن وجود دارد. بیشترین کاربرد آن در سرطانهای پاپیلاری و فولیکولار است که این سلولها معمولاً ید جذب میکنند.
سایر روشهای تصویربرداری
سیتیاسکن و امآرآی ممکن است برای بررسی گسترش سرطان به نواحی دیگر استفاده شوند.
آزمایش ژنتیک
اگر سرطان مدولاری تیروئید تشخیص داده شود، ممکن است پزشک آزمایش ژنتیکی پیشنهاد دهد تا مشخص شود آیا نوع ارثی است یا خیر. این اطلاعات میتواند برای سایر اعضای خانواده هم مفید باشد.
مرحلهبندی بیماری
مراحل سرطان تیروئید از 1 تا 4 است. شماره کمتر معمولاً نشاندهنده بیماری محدودتر و پاسخ بهتر به درمان است. مرحلهبندی در انواع مختلف سرطان تیروئید کمی متفاوت است و در بعضی انواع مثل سرطانهای تمایزیافته، سن بیمار هم در تعیین مرحله اهمیت دارد.
روشهای درمان سرطان تیروئید
پایش فعال در موارد بسیار کوچک
برای بعضی سرطانهای پاپیلاری بسیار کوچک که ریسک رشد پایینی دارند، پزشک ممکن است جراحی فوری توصیه نکند و به جای آن، بیمار را با آزمایش خون و سونوگرافی منظم دوبار در سال تحت نظر داشته باشد.
1) جراحی
جراحی اصلیترین روش درمان سرطان تیروئید است. نوع جراحی بستگی به نوع سرطان، اندازه تومور و گسترش احتمالی آن دارد.
- برداشتن کل یا بیشتر تیروئید (تیروئیدکتومی): در بسیاری از موارد کل تیروئید برداشته میشود. جراح معمولاً مقدار بسیار کمی از بافت تیروئید را اطراف غدد پاراتیروئید باقی میگذارد تا به این غدد آسیب نرسد. غدد پاراتیروئید در تنظیم کلسیم خون نقش دارند.
- برداشتن نیمی از تیروئید (لوبکتومی): اگر سرطان کوچک، آهستهرشد و فقط در یک بخش تیروئید باشد و غدد لنفاوی درگیر نباشند، ممکن است برداشتن نیمی از تیروئید کافی باشد.
- برداشتن غدد لنفاوی گردن: اگر سرطان به غدد لنفاوی گردن گسترش یافته باشد، ممکن است تعدادی از این غدد هم برداشته شوند.
عوارض احتمالی جراحی شامل خونریزی، عفونت، افت کلسیم خون در اثر آسیب به غدد پاراتیروئید و تغییر صدا در صورت آسیب به اعصاب تارهای صوتی است.
2) درمان هورمون تیروئید بعد از جراحی
اگر تیروئید بهطور کامل برداشته شود، بیمار باید تا پایان عمر قرص هورمون تیروئید مصرف کند. این دارو جایگزین هورمونهایی میشود که تیروئید قبلاً تولید میکرد. در بعضی بیماران با سرطانهای تهاجمیتر، دوز بالاتر این دارو ممکن است برای مهار رشد سلولهای سرطانی تجویز شود.
3) ید رادیواکتیو
این درمان بیشتر برای سرطانهای تمایزیافته مثل پاپیلاری، فولیکولار و هورتل استفاده میشود. بیمار یک کپسول یا مایع حاوی ید رادیواکتیو مینوشد که بهطور اختصاصی توسط سلولهای تیروئید جذب میشود و آنها را از بین میبرد.
عوارض احتمالی بسته به دوز مصرفی شامل خشکی دهان، درد دهان، التهاب چشم و تغییر در حس چشایی یا بویایی است. بعد از این درمان، برای مدتی باید از تماس نزدیک با دیگران بهویژه کودکان و زنان باردار خودداری شود.
4) الکلدرمانی داخل تومور
در این روش، با هدایت سونوگرافی، الکل مستقیماً داخل نواحی کوچک سرطانی تزریق میشود و باعث کوچک شدن تومور میشود. این روش ممکن است برای نواحی کوچکی که بعد از جراحی در غدد لنفاوی باقی ماندهاند مفید باشد.
5) درمانهای سرطانهای پیشرفته
- درمان هدفمند: این داروها روی مواد شیمیایی خاص داخل سلولهای سرطانی اثر میگذارند. برخی از آنها رگهای خونی تومور را هدف قرار میدهند و بعضی دیگر روی تغییرات ژنی خاص عمل میکنند. آزمایش روی سلولهای سرطانی میتواند نشان دهد کدام دارو مفیدتر است.
- پرتودرمانی خارجی: در مواردی که سرطان به درمانهای دیگر پاسخ نمیدهد یا عود کرده، پرتودرمانی ممکن است توصیه شود. همچنین برای کنترل دردی که از گسترش سرطان به استخوانها ایجاد شده مفید است.
- شیمیدرمانی: در برخی انواع سریعرشد مثل سرطان آناپلاستیک، شیمیدرمانی ممکن است کمککننده باشد. گاهی همراه با پرتودرمانی استفاده میشود.
- تخریب سلولهای سرطانی با گرما یا سرما: در مواردی که سرطان به ریه، کبد یا استخوان رسیده، ممکن است از فرکانس رادیویی برای گرم کردن و از بین بردن سلولها یا کرایوآبلیشن برای منجمد کردن آنها استفاده شود.
6) مراقبت تسکینی
مراقبت تسکینی نوعی حمایت تخصصی است که به کاهش درد، خستگی و علائم ناراحتکننده کمک میکند. این مراقبت میتواند همزمان با سایر درمانها انجام شود و به بهبود کیفیت زندگی بیمار و خانواده او کمک کند.
پیگیری بعد از درمان
بعد از پایان درمان سرطان تیروئید، پزشک برنامهای برای پیگیری منظم تعیین میکند. معمولاً یک یا دو بار در سال ویزیت داشته باشید. آزمایشهای پیگیری ممکن است شامل موارد زیر باشد:
- معاینه بالینی گردن
- آزمایش خون برای بررسی سطح تیروگلوبولین، کلسیتونین یا سایر نشانگرها
- سونوگرافی گردن
- سایر روشهای تصویربرداری در صورت نیاز مانند سیتیاسکن یا امآرآی
اگر در فاصله بین ویزیتها علائمی مثل درد گردن، توده جدید، مشکل در بلع یا تغییر صدا داشتید، حتماً با پزشک در میان بگذارید.
جمعبندی
سرطان تیروئید در اکثر موارد پیشآگهی خوبی دارد و با درمان مناسب قابل کنترل یا درمان کامل است. شایعترین انواع آن رشد آهسته دارند. توجه به علائمی مانند احساس توده در گردن، تغییر صدا یا مشکل در بلع و مراجعه بهموقع به پزشک اهمیت زیادی دارد. افرادی که سابقه پرتودرمانی در ناحیه سر و گردن دارند یا سابقه خانوادگی سرطان تیروئید دارند، باید با پزشک درباره بررسیهای دورهای مشورت کنند.
منبع علمی: بازنویسی و ترجمه آموزشی بر اساس محتوای Mayo Clinic درباره Thyroid Cancer
توجه: این مطلب صرفاً برای آموزش بیمار تهیه شده و جایگزین تشخیص یا درمان پزشکی نیست. برای بررسی علائم و دریافت برنامه درمانی مناسب، حتماً با پزشک متخصص مشورت کنید.
