سرطان استخوان نوعی سرطان نادر است که از سلولهای استخوانی شروع میشود. این سرطان میتواند در هر استخوانی از بدن ایجاد شود، اما بیشتر در استخوانهای بلند مثل ران و گاهی بازو دیده میشود.
نکته مهم: سرطانی که از جای دیگری مثل ریه یا پستان شروع شده و به استخوان گسترش پیدا کرده، سرطان اولیه استخوان محسوب نمیشود. چنین بیماری به نام اندام اصلیاش نامیده میشود، مثلاً سرطان ریهای که به استخوان متاستاز داده است.
درمان سرطان استخوان معمولاً شامل جراحی، پرتودرمانی و شیمیدرمانی است. بهترین روش درمان بستگی به نوع سرطان، محل آن و شرایط کلی بیمار دارد.
فهرست مطالب
- سرطان استخوان چیست؟
- علائم سرطان استخوان
- انواع سرطان استخوان
- علت ایجاد سرطان استخوان
- عوامل خطر
- تشخیص و مرحلهبندی
- روشهای درمان
- کنار آمدن با بیماری
- آمادگی برای مراجعه به پزشک
سرطان استخوان چیست؟
سرطان استخوان زمانی ایجاد میشود که سلولهای استخوانی دچار تغییرات غیرطبیعی در DNA خود شوند. این تغییرات باعث میشود سلولها سریعتر از حالت طبیعی رشد کنند و در زمان مناسب از بین نروند. تجمع این سلولهای غیرطبیعی میتواند تودهای به نام تومور ایجاد کند که ممکن است به بافتهای سالم اطراف آسیب برساند یا در مراحل پیشرفتهتر به سایر بخشهای بدن گسترش پیدا کند.
علائم سرطان استخوان
علائمی که ممکن است نشانه سرطان استخوان باشند:
- درد استخوان که ممکن است در ابتدا خفیف باشد و بهتدریج شدیدتر شود
- تورم و حساسیت در ناحیه درگیر
- ضعف استخوان که میتواند منجر به شکستگی غیرعادی شود
- خستگی شدید
- کاهش وزن بدون دلیل مشخص
اگر هر یک از این علائم را داشتید، بهویژه اگر ادامهدار بودند، حتماً با پزشک مشورت کنید.
انواع سرطان استخوان
انواع اصلی سرطان استخوان بر اساس نوع سلولی که درگیر شده دستهبندی میشوند:
- استئوسارکوم: شایعترین نوع سرطان استخوان است که از سلولهای سازنده استخوان شروع میشود. بیشتر در نوجوانان و جوانان دیده میشود، اگرچه در کودکان کوچکتر و بزرگسالان هم ممکن است رخ دهد. معمولاً در استخوانهای بلند پا و گاهی بازو ایجاد میشود.
- کندروسارکوم: این نوع از سلولهای غضروفی شروع میشود و بیشتر در لگن، مفصل ران و شانه دیده میشود. معمولاً در افراد میانسال و مسنتر رخ میدهد.
- سارکوم اوینگ: این نوع از استخوانها و بافتهای نرم اطراف آنها شروع میشود. بیشتر در کودکان و جوانان دیده میشود و اغلب در استخوانهای پا و لگن ایجاد میشود.
علت ایجاد سرطان استخوان
علت دقیق بیشتر سرطانهای استخوان مشخص نیست. این بیماری زمانی شروع میشود که در DNA سلولهای استخوانی تغییراتی رخ دهد. این تغییرات باعث میشوند سلولها سریعتر از حد طبیعی رشد کنند و در زمان مناسب از بین نروند.
عوامل خطر
بعضی عوامل میتوانند احتمال ابتلا به سرطان استخوان را افزایش دهند:
- سندرمهای ژنتیکی ارثی: بعضی سندرمهای نادر ارثی مثل سندرم لیفروماین و رتینوبلاستوم ارثی خطر سرطان استخوان را افزایش میدهند.
- بیماریهای دیگر استخوان: بیماری پاژه استخوان و دیسپلازی فیبروز ممکن است خطر ابتلا را بیشتر کنند.
- سابقه درمان سرطان: پرتودرمانی و بعضی داروهای شیمیدرمانی که برای درمان سرطانهای دیگر استفاده شدهاند، ممکن است خطر سرطان استخوان را افزایش دهند.
تا کنون روش قطعی برای پیشگیری از سرطان استخوان شناسایی نشده است.
تشخیص و مرحلهبندی سرطان استخوان
آزمایشهای تصویربرداری
برای بررسی محل، اندازه و ویژگیهای تومور از روشهای مختلف تصویربرداری استفاده میشود:
- اشعه ایکس
- امآرآی
- سیتیاسکن
- پتاسکن
- اسکن استخوان
بیوپسی یا نمونهبرداری
برای تشخیص قطعی، نمونهای از بافت تومور گرفته میشود. این کار ممکن است به دو روش انجام شود:
- بیوپسی با سوزن: یک سوزن نازک از طریق پوست وارد تومور میشود و مقداری بافت برداشته میشود.
- بیوپسی جراحی: جراح با یک برش کوچک به تومور دسترسی پیدا میکند و نمونهای برای آزمایشگاه برمیدارد.
نکته مهم: نحوه انجام بیوپسی باید از قبل با دقت برنامهریزی شود تا با جراحی آینده تداخلی نداشته باشد. توصیه میشود قبل از بیوپسی به مرکزی مراجعه کنید که تجربه کافی در درمان سرطان استخوان دارد.
مرحلهبندی بیماری
برای تعیین مرحله بیماری، پزشک این عوامل را در نظر میگیرد:
- محل تومور
- اندازه تومور
- سرعت رشد سرطان
- تعداد استخوانهای درگیر
- گسترش احتمالی به غدد لنفاوی یا سایر اندامها
مراحل سرطان استخوان از 1 تا 4 هستند:
- مرحله 1: سرطان کوچک و آهستهرشد است و فقط در استخوان محدود مانده است.
- مرحله 2: سرطان هنوز در استخوان است اما ممکن است تهاجمیتر باشد.
- مرحله 3: سرطان به چند ناحیه از همان استخوان گسترش یافته است.
- مرحله 4: سرطان به غدد لنفاوی یا سایر اندامهای بدن مثل ریه گسترش پیدا کرده است.
روشهای درمان سرطان استخوان
انتخاب درمان بستگی به نوع سرطان، محل آن، مرحله بیماری و وضعیت سلامت عمومی بیمار دارد.
1) جراحی
هدف از جراحی برداشتن کامل تومور است. جراح سرطان را به همراه مقداری از بافت سالم اطراف آن برمیدارد. سپس استخوان با استفاده از قطعهای از استخوان بیمار یا با مواد مصنوعی مثل فلز یا پلاستیک ترمیم میشود.
در بعضی موارد، بهویژه وقتی تومور بسیار بزرگ باشد یا در جایی قرار گرفته باشد که جراحی را دشوار کند، ممکن است قطع عضو لازم باشد. البته این اتفاق نادر است. در صورت قطع عضو، استفاده از اندام مصنوعی و توانبخشی میتواند به بیمار کمک کند کارهای روزمره را بیاموزد.
2) شیمیدرمانی
شیمیدرمانی از داروهای قوی برای از بین بردن سلولهای سرطانی استفاده میکند. این داروها معمولاً از راه رگ تزریق میشوند، هرچند بعضی از آنها به صورت قرص هم موجودند.
- شیمیدرمانی اغلب بعد از جراحی برای از بین بردن سلولهای احتمالی باقیمانده استفاده میشود.
- گاهی قبل از جراحی برای کوچکتر کردن تومور تجویز میشود.
- استئوسارکوم و سارکوم اوینگ معمولاً به شیمیدرمانی پاسخ خوبی میدهند. کندروسارکوم معمولاً با این روش درمان نمیشود.
3) پرتودرمانی
پرتودرمانی از اشعههای پرانرژی برای نابودی سلولهای سرطانی استفاده میکند. این روش ممکن است بعد از جراحی برای از بین بردن سلولهای باقیمانده استفاده شود، یا در مواردی که جراحی امکانپذیر نیست.
سارکوم اوینگ معمولاً به پرتودرمانی پاسخ بهتری میدهد. کندروسارکوم و استئوسارکوم معمولاً با این روش درمان نمیشوند.
کنار آمدن با بیماری
تشخیص سرطان میتواند بسیار سنگین باشد. این راهکارها میتوانند کمککننده باشند:
- اطلاعات کافی کسب کنید: درباره نوع، مرحله و گزینههای درمانی بیماری از پزشک بپرسید. دانستن بیشتر میتواند به تصمیمگیری بهتر کمک کند.
- از حمایت خانواده و دوستان بهرهمند شوید: آنها میتوانند هم از نظر عملی و هم از نظر عاطفی در کنارتان باشند.
- با کسی صحبت کنید: یک مشاور، روانشناس، مددکار اجتماعی یا گروههای حمایتی بیماران میتوانند کمککننده باشند.
آمادگی برای مراجعه به پزشک
سرطان استخوان معمولاً توسط یک تیم متخصص درمان میشود که ممکن است شامل جراحان ارتوپد، انکولوژیست ارتوپد، انکولوژیست داخلی، انکولوژیست پرتودرمانی، آسیبشناس و متخصصان توانبخشی باشد.
برای استفاده بهتر از وقت ملاقات این موارد را آماده کنید:
- علائم خود را با تاریخ شروع یادداشت کنید.
- فهرست داروها، مکملها و ویتامینهایتان را بنویسید.
- نتایج آزمایشها و تصویربرداریهای قبلی را همراه بیاورید.
- در صورت امکان یک همراه ببرید.
- سوالاتتان را از قبل آماده کنید.
سوالاتی که میتوانید از پزشک بپرسید
- چه نوع سرطان استخوانی دارم؟
- بیماری در چه مرحلهای است؟
- سرطان من چقدر سریع رشد میکند؟
- آیا به آزمایشهای بیشتری نیاز دارم؟
- چه گزینههای درمانی برای من مناسب است؟
- احتمال موفقیت درمان چقدر است؟
- عوارض احتمالی هر روش درمانی چیست؟
- آیا درمان بر توانایی بارداری من تأثیر میگذارد؟
- بهترین پیشنهاد شما چیست؟
- آیا باید با متخصص دیگری هم مشورت کنم؟
جمعبندی
سرطان استخوان یک بیماری نادر اما جدی است که با تشخیص زودهنگام و درمان مناسب در بسیاری از موارد قابل کنترل است. درد مداوم استخوان، تورم غیرعادی یا شکستگی بدون دلیل واضح نشانههایی هستند که نباید نادیده گرفته شوند. درمان این بیماری نیازمند یک تیم متخصص با تجربه است و بهتر است برای تشخیص و درمان به مراکزی مراجعه کنید که در این زمینه تخصص دارند.
منبع علمی: بازنویسی و ترجمه آموزشی بر اساس محتوای Mayo Clinic درباره Bone Cancer
توجه: این مطلب صرفاً برای آموزش بیمار تهیه شده و جایگزین تشخیص یا درمان پزشکی نیست. برای بررسی علائم و دریافت برنامه درمانی مناسب، حتماً با پزشک متخصص مشورت کنید.
