سرطان مری نوعی سرطان است که از سلولهای پوشش داخلی مری شروع میشود. مری لولهای توخالی و بلند است که غذا را از دهان به معده منتقل میکند. این سرطان میتواند در هر بخشی از طول مری ایجاد شود.
سرطان مری در مردان شایعتر است. مصرف الکل و سیگار از مهمترین عوامل خطر آن هستند. درمان معمولاً شامل جراحی، شیمیدرمانی، پرتودرمانی یا ترکیبی از آنها است. در برخی موارد، از درمان هدفمند و ایمنیدرمانی هم استفاده میشود.
فهرست مطالب
- سرطان مری چیست؟
- علائم سرطان مری
- علت ایجاد سرطان مری
- انواع سرطان مری
- عوامل خطر
- عوارض احتمالی
- راههای کاهش خطر ابتلا
- تشخیص و مرحلهبندی
- روشهای درمان
- مراقبت تسکینی
سرطان مری چیست؟
سرطان مری زمانی ایجاد میشود که سلولهای پوشش داخلی مری دچار تغییرات غیرطبیعی در DNA خود شوند. این تغییرات باعث میشود سلولها سریعتر از حالت طبیعی تکثیر شوند و برخلاف سلولهای سالم، در زمان مناسب از بین نروند.
انباشته شدن این سلولها ممکن است منجر به تشکیل تودهای به نام تومور شود. اگر بیماری پیشرفت کند، سلولهای سرطانی میتوانند به بافتهای اطراف حمله کرده یا به بخشهای دیگر بدن مانند غدد لنفاوی، ریهها یا کبد گسترش یابند.
علائم سرطان مری
سرطان مری معمولاً در مراحل اولیه علامت مشخصی ندارد. اغلب بیماران زمانی متوجه بیماری میشوند که سرطان پیشرفت کرده باشد. علائم احتمالی عبارتاند از:
- مشکل در بلع یا احساس گیر کردن غذا هنگام قورت دادن
- درد، فشار یا سوزش در قفسه سینه
- سرفه مداوم یا گرفتگی صدا
- کاهش وزن بدون دلیل مشخص
- بدتر شدن سوءهاضمه یا سوزش سر دل
اگر هر یک از این علائم را دارید یا ادامهدار بودهاند، مراجعه به پزشک اهمیت زیادی دارد.
علت ایجاد سرطان مری
سرطان مری زمانی شروع میشود که در DNA سلولهای پوشش داخلی مری تغییراتی ایجاد شود. این تغییرات باعث میشود سلولها سریعتر رشد کنند و بیشتر از حد طبیعی زنده بمانند. در نتیجه تودهای از سلولهای غیرطبیعی شکل میگیرد که ممکن است به بافتهای سالم اطراف آسیب برساند یا به سایر نقاط بدن گسترش پیدا کند.
انواع سرطان مری
سرطان مری بر اساس نوع سلولی که درگیر شده دستهبندی میشود:
- آدنوکارسینوم: از سلولهای غدهای بخش تحتانی مری شروع میشود و شایعترین نوع سرطان مری در ایالات متحده است.
- کارسینوم سلول سنگفرشی: از سلولهای مسطح پوشش سطحی مری شروع میشود و شایعترین نوع در سطح جهانی است. این نوع بیشتر در بخشهای فوقانی و میانی مری دیده میشود.
- انواع نادر: انواعی مانند کارسینوم سلول کوچک، سارکوم، لنفوم و ملانوم هم در موارد نادر در مری دیده میشوند.
عوامل خطر
بعضی عوامل میتوانند التهاب مزمن مری را ایجاد کنند و احتمال ابتلا به سرطان مری را افزایش دهند:
- سیگار کشیدن: مصرف دخانیات یکی از مهمترین عوامل خطر است.
- مصرف الکل: بهویژه اگر همراه با سیگار باشد، خطر را بهطور قابل توجهی بالا میبرد.
- بیماری ریفلاکس معده به مری یا GERD: اسید معده میتواند مری را تحریک کند و بهمرور باعث تغییرات سلولی شود.
- مری بارت: این وضعیت پیشسرطانی در اثر ریفلاکس مزمن ایجاد میشود و خطر آدنوکارسینوم مری را افزایش میدهد.
- چاقی: اضافه وزن با افزایش فشار روی معده و تشدید ریفلاکس میتواند خطر را بالا ببرد.
- نوشیدن مایعات خیلی داغ بهصورت مکرر: داغ بودن نوشیدنیها ممکن است به پوشش داخلی مری آسیب برساند.
- رفلاکس صفرا: صفرا از مجاری صفراوی هم ممکن است وارد مری شود و التهاب ایجاد کند.
- آکالازی: بیماریای که در آن عضله پایین مری درست عمل نمیکند و بلع را دشوار میسازد.
- مصرف کم میوه و سبزیجات: رژیم غذایی فاقد مواد مغذی کافی ممکن است خطر را بیشتر کند.
- پرتودرمانی قبلی در ناحیه قفسه سینه یا شکم فوقانی
عوارض احتمالی
با پیشرفت بیماری، ممکن است عوارض زیر ایجاد شود:
- انسداد مری: رشد تومور ممکن است مسیر عبور غذا و مایعات را باریک یا مسدود کند.
- خونریزی: سرطان مری میتواند باعث خونریزی شود. این خونریزی ممکن است تدریجی یا در موارد شدید ناگهانی باشد.
- درد: در مراحل پیشرفته، درد میتواند یکی از عوارض آزاردهنده باشد.
راههای کاهش خطر ابتلا
هیچ راه قطعی برای پیشگیری کامل از سرطان مری وجود ندارد، اما بعضی اقدامها میتوانند خطر را کاهش دهند:
- سیگار را ترک کنید: اگر سیگار میکشید، برای ترک آن از پزشک کمک بگیرید. اگر هم سیگار نمیکشید، شروع نکنید.
- مصرف الکل را محدود کنید: اگر الکل مصرف میکنید، آن را به حداقل برسانید.
- میوه و سبزیجات بیشتری بخورید: رژیم غذایی متنوع و سرشار از میوه و سبزیجات میتواند مفید باشد.
- وزن خود را کنترل کنید: حفظ وزن سالم به کاهش ریفلاکس و التهاب کمک میکند.
- ورزش منظم داشته باشید: حداقل 30 دقیقه فعالیت بدنی در اکثر روزهای هفته توصیه میشود.
- اگر مری بارت دارید، غربالگری انجام دهید: مری بارت یک وضعیت پیشسرطانی است که ناشی از ریفلاکس مزمن است. اگر این تشخیص را دارید، با پزشک درباره برنامه غربالگری مشورت کنید.
تشخیص و مرحلهبندی سرطان مری
بررسیهای اولیه
تشخیص سرطان مری معمولاً با معاینه، شرح حال بیمار و آزمایشهای تصویربرداری شروع میشود.
تست بلع باریم
در این آزمایش، بیمار مایعی سفید رنگ به نام باریم مینوشد که به مری پوشش میدهد و آن را روی عکس اشعه ایکس بهتر نمایان میکند. اگر ناهنجاری دیده شود، معمولاً آندوسکوپی توصیه میشود.
آندوسکوپی فوقانی
در این روش، پزشک یک لوله نازک و منعطف که دوربین کوچکی در انتهای آن تعبیه شده را از راه دهان وارد مری میکند تا داخل آن را مستقیماً بررسی کند.
بیوپسی یا نمونهبرداری
اگر پزشک در حین آندوسکوپی ناحیه مشکوکی ببیند، با ابزارهای ویژه مقدار کمی از بافت برداشته میشود و برای بررسی آزمایشگاهی فرستاده میشود. این تنها راه قطعی برای تشخیص سرطان است.
مرحلهبندی سرطان مری
بعد از تایید تشخیص، پزشک مرحله بیماری را مشخص میکند. برای این کار ممکن است از آزمایشهای تصویربرداری مثل سیتیاسکن، MRI، پتاسکن، سونوگرافی آندوسکوپیک یا برونکوسکوپی استفاده شود.
مراحل سرطان مری از 0 تا 4 است:
- مرحله 0: سلولهای غیرطبیعی فقط در سطح داخلی مری هستند و هنوز تهاجمی نشدهاند.
- مرحله 1: سرطان به لایههای زیرین مری رسیده اما هنوز کوچک است.
- مرحله 2: سرطان به لایههای عمیقتر مری یا غدد لنفاوی نزدیک گسترش یافته است.
- مرحله 3: سرطان به بافتهای اطراف یا غدد لنفاوی بیشتری گسترش پیدا کرده است.
- مرحله 4: سرطان به اندامهای دور مانند کبد، ریه یا سایر نقاط بدن رسیده است.
روشهای درمان سرطان مری
انتخاب درمان بستگی به مرحله بیماری، نوع سرطان، وضعیت سلامت عمومی بیمار و ترجیح او دارد.
1) جراحی
جراحی یکی از اصلیترین روشهای درمان سرطان مری است و میتواند بهتنهایی یا همراه با روشهای دیگر استفاده شود.
- برداشتن سرطان از داخل مری: در سرطانهای بسیار کوچک که هنوز گسترش نیافتهاند، ممکن است با ابزارهای آندوسکوپیک تومور و مقداری بافت سالم اطراف آن برداشته شود.
- برداشتن بخشی از مری: در اکثر موارد، قسمتی که سرطان در آن است برداشته میشود و مری باقیمانده به معده متصل میشود. اگر بخشی از معده هم برداشته شود، به این عمل ازوفاگوگاسترکتومی میگویند.
عوارض احتمالی جراحی شامل عفونت، خونریزی و نشت از محل اتصال مری به معده است. جراحی ممکن است بهصورت باز یا با روش لاپاراسکوپیک انجام شود.
2) شیمیدرمانی
داروهای شیمیدرمانی ممکن است قبل از جراحی برای کوچکتر کردن تومور، بعد از جراحی برای از بین بردن سلولهای باقیمانده، یا در مراحل پیشرفته برای کنترل بیماری استفاده شوند.
عوارض احتمالی شیمیدرمانی شامل:
- خستگی شدید
- تهوع و استفراغ
- اسهال
- کاهش اشتها
3) پرتودرمانی
پرتودرمانی معمولاً از خارج بدن انجام میشود. در این روش، دستگاهی اشعههای پرانرژی را به ناحیه تومور میتاباند. گاهی پرتودرمانی داخلی یا براکیتراپی هم استفاده میشود.
پرتودرمانی اغلب همراه با شیمیدرمانی انجام میشود تا اثر هر دو روش بیشتر شود. این ترکیب ممکن است قبل از جراحی یا بهعنوان تنها روش درمانی در موارد خاص استفاده شود.
عوارض احتمالی پرتودرمانی:
- واکنشهای پوستی شبیه آفتابسوختگی
- درد یا مشکل در بلع
- احتمال آسیب به اندامهای مجاور مانند ریه و قلب
4) درمان هدفمند
داروهای درمان هدفمند روی ضعفهای خاص سلولهای سرطانی اثر میگذارند و باعث مرگ آنها میشوند. این روش بیشتر در سرطانهای پیشرفته یا عود کرده استفاده میشود. قبل از شروع این درمان، آزمایشهایی روی سلولهای سرطانی انجام میشود تا مشخص شود که آیا این داروها برای بیمار مؤثر خواهند بود.
5) ایمنیدرمانی
ایمنیدرمانی به سیستم ایمنی بدن کمک میکند تا سلولهای سرطانی را بهتر شناسایی و نابود کند. در سرطان مری، ایمنیدرمانی ممکن است قبل یا بعد از جراحی، یا در سرطانهای پیشرفتهتری که قابل جراحی نیستند استفاده شود.
6) درمان عوارض انسداد مری
اگر تومور مسیر مری را باریک کرده باشد و بلع مشکل شده باشد، پزشک ممکن است اقدامات زیر را پیشنهاد دهد:
- استنت مری: یک لوله فلزی کوچک داخل مری قرار میگیرد تا آن را باز نگه دارد.
- لیزر درمانی یا فوتودینامیک تراپی: برای از بین بردن بافت سرطانی که باعث انسداد شده است.
- لوله تغذیه: اگر بلع بسیار دشوار باشد یا جراحی مری لازم باشد، ممکن است یک لوله برای رساندن غذا مستقیماً به معده یا روده کوچک تعبیه شود.
مراقبت تسکینی
مراقبت تسکینی نوعی مراقبت تخصصی است که هدف آن بهبود کیفیت زندگی بیمار است. این نوع مراقبت به کاهش درد، خستگی، اضطراب و دیگر علائم ناراحتکننده کمک میکند. مراقبت تسکینی میتواند همزمان با درمانهای اصلی مانند جراحی، شیمیدرمانی یا پرتودرمانی انجام شود و به بیمار و خانواده او کمک کند که این دوره سخت را بهتر پشت سر بگذارند.
جمعبندی
سرطان مری در مراحل اولیه اغلب علامتی ندارد. به همین دلیل توجه به علائمی مانند مشکل در بلع، کاهش وزن ناخواسته، سوزش سینه یا سرفه مداوم و مراجعه سریع به پزشک بسیار مهم است. عواملی مانند سیگار، الکل، ریفلاکس مزمن و چاقی خطر ابتلا را بالا میبرند. با کنترل این عوامل میتوان احتمال بروز بیماری را کاهش داد. در افرادی که مری بارت دارند، غربالگری منظم اهمیت ویژهای دارد.
منبع علمی: بازنویسی و ترجمه آموزشی بر اساس محتوای Mayo Clinic درباره Esophageal Cancer
توجه: این مطلب صرفاً برای آموزش بیمار تهیه شده و جایگزین تشخیص یا درمان پزشکی نیست. برای بررسی علائم و انتخاب مسیر درمانی مناسب، حتماً با پزشک متخصص مشورت کنید.
