اگزمای دست یکی از اشکال التهاب پوست است که معمولاً با خشکی، خارش و ترکخوردگی روی پوست کف دست، بین انگشتان یا پشت دست بروز میکند. این مشکل میتواند کیفیت زندگی و توانایی انجام کارهای روزمره را تحتتأثیر قرار دهد و علل مختلفی از جمله سابقه آتوپی، تماس مکرر با آب یا مواد تحریککننده و حساسیت تماسی دارد. شناخت نوع یا محرک و انجام اقدامات محافظتی در محل کار و خانه به کاهش شعلهورشدن کمک میکند. اطلاعات زیر به شما کمک میکند علائم را بشناسید، از پوست محافظت کنید و درباره گزینههای درمانی رایج اطلاعات کلی بهدست آورید.
پاسخ کوتاه: اگزمای دست التهاب پوستی شایع است که بهخاطر عوامل آتوپیک، تماسمزمن با مواد تحریککننده یا حساسیت تماسی ایجاد میشود. محافظت فیزیکی، مرطوبکنندهها و درمانهای تجویزی توسط پزشک میتواند علائم را کنترل کند.
تعریف
اگزمای دست به گروهی از اختلالات پوستی گفته میشود که در آن پوست دست دچار التهاب، خارش و اغلب ترکخوردگی میشود. انواع رایج شامل اگزمای آتوپیک دست، آماس تماسی تحریککننده و آماس تماسی آلرژیک است. تشخیص نوع به الگوی علائم و سابقه تماس با محرکها بستگی دارد و ممکن است ترکیبی از عوامل دخیل باشد [2].
علائم
علائم معمول شامل خشکی شدید پوست، خارش، قرمزی، تاولهای کوچک یا ترکهای دردناک است. در مراحل پیشرفته ممکن است پوست ضخیمتر و پوستهپوسته شود و امکان ایجاد عفونت ثانویه وجود دارد که با ترشحات چرکی، درد بیشتر یا تب همراه است [1].
علتها و عوامل خطر
علتها در اگزمای دست متنوعاند: سابقه آتوپی (مثل درماتیت آتوپیک)، تماس مکرر با آب، صابونها و پاککنندههای قوی، مواد شیمیایی شغل مانند حلالها یا مواد افزایشدهنده رطوبت، و حساسیتهای تماسی که توسط فلزات یا مواد نگهدارنده ایجاد میشوند. عوامل محیطی و شغلی نقش مهمی دارند و در تصمیمگیری برای محافظت و درمان باید در نظر گرفته شوند [4].
تشخیص و ارزیابی
پزشک یا متخصص پوست با معاینه و گرفتن تاریخچه تماسها و سابقه پوستی تشخیص را مطرح میکند. در موارد مشکوک به حساسیت تماسی ممکن است تست پچ (patch test) پیشنهاد شود تا آلرژنهای احتمالی شناسایی گردند. ارزیابی عفونت نیاز به معاینه دقیق دارد و گاهی انجام کشت یا ارزیابی آزمایشگاهی لازم است [2].
محافظت ایمن در کار و خودمراقبت
اقدامات محافظتی میتواند از تشدید اگزمای دست جلوگیری کند. این شامل کاهش تماس مستقیم با آب و مواد شوینده، استفاده از دستکش مناسب در محل کار، خشک نگه داشتن دستها و استفاده مرتب از مرطوبکنندههاست. انتخاب نوع دستکش و زمان استفاده باید با در نظر گرفتن ریسک تماس و حساسیت انجام شود؛ در مشاغل خاص همکاری با بخش بهداشت شغلی مفید است [4].
| اقدام | مثال کاربردی |
|---|---|
| کاهش تماس | استفاده از ابزار بهجای دستخوری مستقیم، برنامهریزی کار |
| حفاظت فیزیکی | دستکش مناسب با زیرپوش برای جلوگیری از تعریق زیاد |
| مرطوبسازی | مرطوبکنندههای روغنی/آببند پس از شستوشو |
| شناسایی آلرژن | تست پچ در صورت تکرار یا تشدید با مواجهه مشخص |
گزینههای درمان پزشکی
درمانهای رایج شامل مرطوبکنندههای منظم، کرمهای ضدالتهاب موضعی (مثل کورتیکواستروئیدهای موضعی) و در برخی موارد داروهای ضدالتهاب موضعی غیرکورتونی یا داروهای سیستمیک برای فرمهای شدید است. در صورت عفونت، درمان ضد میکروبی مناسب لازم است. مناسب بودن هر گزینه باید توسط پزشک معالج ارزیابی شود و درمان با توجه به نوع اگزما و شدت آن تنظیم میشود [1] [2].
چه زمانی باید سریعتر کمک پزشکی گرفت؟
اگر بهسرعت قرمزی افزایش یابد، ناحیه دردناک و گرم شود یا ترشح چرکی و بوی بد ظاهر شود باید فوراً به پزشک مراجعه کنید چون ممکن است عفونت ثانویه وجود داشته باشد. تب همراه با قرمزی سریع منتشر یا گسترش قرمزی به اطراف دست و ساعد نیاز به ارزیابی فوری دارد. در صورتی که بعد از تماس با مادهای دچار تورم سریع صورت یا تنگی نفس شدید، این وضعیت یک اورژانس است و بلافاصله باید به مراکز درمانی مراجعه شود.
پیگیری
برای کنترل طولانیمدت، پیگیری با پزشک یا متخصص پوست مهم است تا پاسخ به درمان و نیاز به تنظیم داروها یا انجام تستهای تشخیصی بررسی شود. در مشاغل پرریسک گاهی ارزیابی بهداشت شغلی یا برنامههای پیشگیری در محل کار توصیه میشود [4].
پرسشهای پرتکرار
اگزمای دست چطور درمان میشود؟
درمان ترکیبی از مرطوبکنندهها، اجتناب از محرکها و در صورت نیاز درمانهای موضعی یا سیستمیک تحت نظر پزشک است. انتخاب دقیق درمان براساس نوع و شدت بیماری تعیین میشود.
میتوانم در محل کار ادامه دهم اگر اگزمای دست دارم؟
در بسیاری از موارد با اقدامات محافظتی (دستکش، کاهش تماس با محرک و مرطوبسازی) میتوان کار را ادامه داد؛ اما در موارد شدید یا زمانی که مواجهه شغلی علت اصلی است، ارزیابی پزشکی و تغییرات شغلی ممکن است لازم شود.
آیا اگزمای دست مسری است؟
خیر، اگزمای دست بهخودیخود مسری نیست. اما در صورت عفونت ثانویه ممکن است میکروب در تماس نزدیک منتقل شود که نیاز به درمان دارد.
آخرین بازبینی علمی: ۲۲ مرداد ۱۴۰۵. این مطلب برای آموزش عمومی است و جایگزین معاینه، تشخیص یا برنامه درمانی پزشک نیست.
