فهرست مطالب
سرطان مقعد چیست؟
سرطان مقعد نوعی رشد غیرطبیعی سلولها است که در کانال مقعد آغاز میشود. کانال مقعد لوله کوتاهی است که در انتهای رکتوم قرار دارد. سرطان مقعد ممکن است به شکل یک برآمدگی یا توده سفت، یک زخم باز، یا ناحیهای ضخیمشده و زگیلمانند در پوست ظاهر شود.
در اکثر افراد، سرطان مقعد پس از یک عفونت طولانیمدت با نوع پرخطر ویروس پاپیلومای انسانی (HPV) در ناحیه مقعد ایجاد میشود.
سرطان مقعد میتواند علائمی مانند خونریزی از مقعد، خون در مدفوع و درد مقعد ایجاد کند. با پیشرفت بیماری ممکن است تودهای ایجاد شود که مداوم خونریزی دارد، خارش یا درد ایجاد میکند. این علائم ممکن است با بواسیر اشتباه گرفته شوند. به همین دلیل مهم است که یک متخصص ناحیه را معاینه کند و از هر برآمدگی نمونه بافتی (بیوپسی) برای تشخیص قطعی بردارد.
سرطان مقعد نسبتاً نادر است و حدود ۰.۲ درصد از افراد در طول زندگیشان به آن مبتلا میشوند. این سرطان معمولاً توسط تیمی از متخصصان سرطان درمان میشود. گزینههای درمانی امروزه شامل شیمیدرمانی، پرتودرمانی و در برخی موارد جراحی است.
انواع سرطان مقعد
شایعترین نوع سرطان مقعد، کارسینوم سلول سنگفرشی (SCC) است. این سرطان از سلولهای تخت و نازکی شروع میشود که کانال مقعد و حلقه پوست اطراف دهانه مقعد را میپوشانند. بیشتر موارد با عفونت HPV، بهویژه انواع پرخطر HPV-16 و HPV-18 مرتبط هستند. درمان رایج برای SCC که گسترش نیافته، ترکیب همزمان شیمیدرمانی و پرتودرمانی است.
سایر انواع سرطان مقعد عبارتاند از:
- آدنوکارسینوما: این نوع نادر از غدد مقعدی که موکوس تولید میکنند شروع میشود. رفتار آن شبیه سرطان رکتوم است و معمولاً با جراحی همراه با پرتودرمانی و شیمیدرمانی درمان میشود.
- کارسینوم نوروآندوکرین: این سرطان نادر و بسیار تهاجمی از سلولهای نوروآندوکرین کانال مقعد ایجاد میشود. میتواند به شکل سلول کوچک یا سلول بزرگ ظاهر شود. هر دو نوع تمایل به رشد و گسترش سریع دارند. درمان اغلب شامل شیمیدرمانی، پرتودرمانی و گاهی جراحی است.
- کارسینوم سلول پایه: این سرطان بسیار نادر از سلولهای پایهای پوست اطراف مقعد (ناحیه پریآنال) ایجاد میشود. اکثر بیماران با جراحی موضعی به طور موفقیتآمیزی درمان میشوند.
- ملانوم: این نوع نادر و تهاجمی از سلولهای رنگدانهساز (ملانوسیتها) در پوست مقعد یا اطراف آن ایجاد میشود. درمان اغلب شامل جراحی و ایمونوتراپی است.
علائم سرطان مقعد
سرطان مقعد ممکن است در ابتدا بدون هیچ علامت مشخصی شروع شود. اگر علائم ظاهر شوند ممکن است شامل موارد زیر باشند:
- خونریزی از مقعد یا رکتوم
- خون در مدفوع
- درد در ناحیه مقعد
- برآمدگی یا توده در کانال مقعد
- خارش مقعد
- تغییر در ظاهر مدفوع و عادات رودهای، از جمله باریک شدن مدفوع یا یبوست
- احساس پری یا نیاز به دفع مدفوع حتی پس از رفتن به دستشویی
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
اگر هر علامتی دارید که نگرانتان میکند یا از بین نمیرود، با پزشک وقت بگیرید. معمولاً پزشک ناحیه را برای بررسی بواسیر، برآمدگی، شقاق (فیشر) یا ضایعاتی که باید آزمایش شوند معاینه میکند.
علل سرطان مقعد
سرطان مقعد زمانی ایجاد میشود که سلولهای کانال مقعد دچار تغییراتی در DNA خود شوند. DNA هر سلول حاوی دستورالعملهایی است که مشخص میکند سلول چه کاری انجام دهد. در سلولهای سالم، DNA به آنها میگوید با چه سرعتی رشد و تکثیر کنند و چه زمانی از بین بروند. اما در سلولهای سرطانی، این دستورها تغییر میکنند؛ سلولها سریعتر تکثیر میشوند و زمانی زنده میمانند که سلولهای سالم باید بمیرند. نتیجه این است که سلولهای زیادی تجمع میکنند.
این سلولها ممکن است تودهای به نام تومور تشکیل دهند که میتواند به بافت سالم حمله کند و آن را از بین ببرد. با گذشت زمان، سلولهای سرطانی ممکن است جدا شده و به بخشهای دیگر بدن گسترش یابند که به آن متاستاز میگویند.
بیشتر سرطانهای مقعد ناشی از ویروس پاپیلومای انسانی (HPV) هستند. این ویروس شایع از راه تماس جنسی منتقل میشود. برای اکثر افراد این ویروس مشکلی ایجاد نمیکند و خودبهخود از بین میرود، اما در برخی میتواند تغییراتی در سلولها ایجاد کند که به سرطان منجر شود.
عوامل خطر سرطان مقعد
عواملی که ممکن است خطر ابتلا به سرطان مقعد را افزایش دهند عبارتاند از:
- قرار گرفتن در معرض HPV: HPV ویروس شایعی است که از راه تماس جنسی منتقل میشود. برای اکثر افراد مشکلی ایجاد نمیکند، اما در برخی میتواند تغییراتی در سلولها ایجاد کند که به سرطان مقعد منجر شود.
- تعداد بیشتر شرکای جنسی: هرچه تعداد شرکای جنسی شما و شریکهایتان بیشتر باشد، شانس ابتلا به HPV بیشتر میشود.
- رابطه جنسی مقعدی: افرادی که رابطه جنسی مقعدی دریافتی دارند خطر بیشتری برای ابتلا به سرطان مقعد دارند، زیرا این فعالیت با احتمال بیشتر ابتلا به HPV پرخطر مرتبط است.
- سیگار کشیدن: افراد سیگاری خطر بیشتری برای ابتلا به سرطان مقعد دارند.
- سابقه برخی سرطانها: کسانی که سابقه سرطان آلت تناسلی، دهانه رحم، فرج یا واژن داشتهاند خطر بیشتری برای ابتلا به سرطان مقعد دارند.
- ضعف سیستم ایمنی: اگر سیستم ایمنی بدن به دلیل دارو یا بیماری تضعیف شده باشد، خطر سرطان مقعد بیشتر میشود. این موضوع شامل افرادی میشود که بعد از پیوند عضو داروهای سرکوب ایمنی مصرف میکنند یا مبتلا به HIV هستند.
- سابقه بیماریهای مقاربتی (STD): برخی بیماریهای مقاربتی از جمله زگیل مقعدی ممکن است خطر سرطان مقعد را افزایش دهند.
عوارض سرطان مقعد
گسترش سرطان مقعد به نقاط دور دست بدن شایع نیست. وقتی این اتفاق میافتد، سرطان معمولاً به کبد و ریهها منتقل میشود.
پیشگیری از سرطان مقعد
هیچ راه قطعی برای پیشگیری از سرطان مقعد وجود ندارد، اما اقدامات زیر میتوانند خطر را کاهش دهند:
- رابطه جنسی ایمنتر داشته باشید: با استفاده از کاندوم در هر رابطه جنسی و محدود کردن تعداد شرکای جنسی، خطر ابتلا به بیماریهای مقاربتی و HPV را کاهش دهید.
- واکسن HPV بزنید: واکسیناسیون در برابر HPV میتواند خطر سرطان مقعد و سایر سرطانهای مرتبط با HPV را کاهش دهد. با تیم درمانی خود مشورت کنید که آیا واکسن HPV برای شما مناسب است.
- دخانیات مصرف نکنید: اگر سیگاری نیستید، شروع نکنید. اگر مصرف میکنید، با پزشک درباره راههای ترک مشورت کنید.
غربالگری سرطان مقعد
آزمایشهای غربالگری میتوانند سرطان مقعد و سلولهای پیشسرطانی را شناسایی کنند. متخصصان گاهی غربالگری را برای افراد پرخطر توصیه میکنند.
شما ممکن است در معرض خطر بالای سرطان مقعد باشید اگر:
- به HIV مبتلا هستید
- HPV پرخطر دارید
- بعد از پیوند عضو داروهای سرکوب ایمنی مصرف میکنید
- سابقه سلولهای پیشسرطانی در آلت تناسلی، کیسه بیضه، دهانه رحم، واژن یا فرج دارید
آزمایشهای غربالگری ممکن است شامل موارد زیر باشند:
- پاپتست مقعدی: پزشک سلولهایی را از کانال مقعد برمیدارد و در آزمایشگاه از نظر وجود سلولهای سرطانی یا پیشسرطانی بررسی میشوند.
- آزمایش HPV مقعدی: سلولهای کانال مقعد از نظر عفونت با HPV آزمایش میشوند.
- معاینه دیجیتال رکتال: پزشک با پوشیدن دستکش و استفاده از ژل، انگشت خود را وارد مقعد میکند و کانال مقعد و رکتوم را از نظر برآمدگی یا سایر نشانههای سرطان لمس میکند.
گروههای پزشکی درباره اینکه چه کسانی باید غربالگری شوند و از چه آزمایشهایی استفاده شود اتفاق نظر ندارند. با تیم درمانی خود درباره مزایا و خطرات غربالگری صحبت کنید.
تشخیص سرطان مقعد
سرطان مقعد اغلب طی سالهای متمادی از تغییرات پیشسرطانی مرتبط با HPV به تدریج ایجاد میشود. آزمایشها و روشهایی که برای تشخیص سرطان مقعد استفاده میشوند عبارتاند از:
معاینه دیجیتال رکتال
در این روش، پزشک با پوشیدن دستکش و ژل مخصوص، انگشت خود را وارد مقعد میکند و کانال مقعد و رکتوم را از نظر وجود برآمدگی یا سایر نشانههای سرطان لمس میکند.
آنوسکوپی
در آنوسکوپی، پزشک یک لوله نازک و نوردار به نام آنوسکوپ را از طریق کانال مقعد و رکتوم وارد میکند. عدسی روی آنوسکوپ به پزشک امکان میدهد داخل کانال مقعد را با دقت بررسی کند.
آزمایشهای تصویربرداری
آزمایشهای تصویربرداری از داخل بدن عکس تهیه میکنند و میتوانند محل و اندازه سرطان را نشان دهند. این آزمایشها ممکن است شامل سونوگرافی، اشعه ایکس، امآرآی، سیتیاسکن و پتاسکن باشند.
بیوپسی
بیوپسی روشی است که در آن نمونهای از بافت برای آزمایش در آزمایشگاه برداشته میشود. نمونه اغلب در جریان آنوسکوپی جمعآوری میشود. آزمایشهای آزمایشگاهی نشان میدهند سلولها سرطانی هستند یا نه. آزمایشهای تخصصیتر جزئیات بیشتری درباره سلولهای سرطانی ارائه میدهند که تیم درمانی از آنها برای تدوین برنامه درمانی استفاده میکند.
درمان سرطان مقعد
درمان سرطان مقعد اغلب با شیمیدرمانی و پرتودرمانی آغاز میشود. گاهی از جراحی برای برداشتن سرطان استفاده میشود. وقتی سرطان به سایر بخشهای بدن گسترش مییابد، ممکن است از درمانهای دیگری مانند شیمیدرمانی تنها یا ایمونوتراپی استفاده شود. بهترین درمان برای شما به مرحله سرطان، وضعیت کلی سلامت و ترجیحات شما بستگی دارد.
ترکیب شیمیدرمانی و پرتودرمانی
سرطان مقعد معمولاً با ترکیب شیمیدرمانی و پرتودرمانی درمان میشود. این دو روش اثر یکدیگر را تقویت میکنند:
- شیمیدرمانی: از داروهای قوی برای کشتن سلولهای سرطانی استفاده میکند. درمان اغلب شامل ترکیبی از داروهای شیمیدرمانی است که برخی از طریق رگ تزریق میشوند و برخی به صورت قرص مصرف میشوند.
- پرتودرمانی: از پرتوهای پرانرژی مانند اشعه ایکس و پروتون برای کشتن سلولهای سرطانی استفاده میکند. دستگاهی پرتوها را به نقاط دقیقی از بدن هدایت میکند.
پرتودرمانی معمولاً روزانه طی چند هفته انجام میشود. تعداد دفعات شیمیدرمانی در طول این هفتهها به داروهای انتخابی تیم درمانی بستگی دارد. برنامه درمانی بر اساس ویژگیهای سرطان و وضعیت کلی سلامت بیمار تنظیم میشود.
جراحی
در برخی شرایط، جراحی برای درمان سرطان مقعد استفاده میشود:
- جراحی برای سرطانی که به درمانهای دیگر پاسخ نداده: اگر سرطان پس از شیمیدرمانی و پرتودرمانی باقی بماند، پزشک ممکن است رزکسیون شکمیـپرینهای (APR) را توصیه کند. در این عمل، جراح کانال مقعد، رکتوم و بخشی از کولون را برمیدارد و بخش باقیمانده کولون را به یک دهانه در شکم (استوما) متصل میکند. مدفوع از طریق این دهانه از بدن خارج شده و در یک کیسه کولوستومی جمع میشود.
- جراحی برای سرطانهای بسیار کوچک: در موارد نادری، برخی سرطانهای بسیار کوچک مقعد فقط با جراحی درمان میشوند. جراح تومور و مقداری از بافت سالم اطراف آن را برمیدارد. این روش فقط زمانی گزینه مناسبی است که سرطان بسیار کوچک باشد و جراحی به عضلات اسفنکتر (عضلاتی که کنترل دفع مدفوع را دارند) آسیب نرساند.
درمان سرطان گسترشیافته
اگر سرطان مقعد به سایر بخشهای بدن گسترش یابد، از درمانهای دیگری استفاده میشود:
- شیمیدرمانی: داروهای شیمیدرمانی میتوانند رشد سلولهای سرطانی در سراسر بدن را کنترل کنند.
- ایمونوتراپی: به سیستم ایمنی بدن کمک میکند سلولهای سرطانی را شناسایی کرده و نابود کند. داروهای متعددی برای درمان سرطان مقعد گسترشیافته وجود دارند. درمان معمولاً با رتیفانلیماب (Zynyz) همراه با داروهای شیمیدرمانی شروع میشود.
مراقبت تسکینی
مراقبت تسکینی نوعی ویژه از مراقبت است که به بیمار کمک میکند هنگام ابتلا به بیماری جدی احساس بهتری داشته باشد. تیمی از پزشکان، پرستاران و سایر متخصصان آموزشدیده این مراقبت را ارائه میدهند و هدفشان بهبود کیفیت زندگی بیمار و خانوادهاش است.
شما میتوانید همزمان با جراحی، شیمیدرمانی یا پرتودرمانی از مراقبت تسکینی بهرهمند شوید. مطالعات نشان دادهاند که استفاده از مراقبت تسکینی در کنار سایر درمانهای مناسب میتواند به بیماران کمک کند احساس بهتری داشته باشند و شاید عمر طولانیتری داشته باشند.
طب مکمل و کنار آمدن با بیماری
روشهای طب مکمل سلولهای سرطانی را نمیکشند، اما برخی از آنها میتوانند به کنار آمدن با عوارض جانبی درمان، مانند خستگی، کمک کنند. تیم درمانی میتواند بسیاری از عوارض را مدیریت کند، اما گاهی داروها به تنهایی کافی نیستند. روشهای مکمل ممکن است آرامش بیشتر و کمک به مدیریت استرس فراهم کنند.
با تیم درمانی خود درباره گزینههای زیر صحبت کنید:
- ورزش ملایم: پیادهروی، شنا، یوگا یا تایچی پس از دریافت مجوز از تیم درمانی میتوانند مفید باشند.
- مدیریت استرس: تکنیکهایی مانند آرامسازی عضلانی، تجسم ذهنی یا نوشتن در دفترچه میتوانند کمککننده باشند.
- ماساژدرمانی: برخی ماساژدرمانگران آموزش ویژهای در کار با بیماران سرطانی دارند.
- طب سوزنی: برخی متخصصان طب سوزنی نیز تجربه خاصی در کمک به بیماران سرطانی دارند.
کنار آمدن با تشخیص سرطان
افرادی که با بیماری جدی روبهرو میشوند اغلب از نگرانی درباره آینده صحبت میکنند. موارد زیر میتوانند در این مسیر کمککننده باشند:
- اطلاعات کافی کسب کنید: سؤالاتتان را از قبل بنویسید و در ملاقات با پزشک بپرسید. منابع معتبر برای کسب اطلاعات بیشتر از تیم درمانی بخواهید. آگاهی بیشتر میتواند تصمیمگیری را آسانتر کند.
- ارتباط با دوستان و خانواده را حفظ کنید: حمایت نزدیکانتان در این دوران ارزشمند است. برای کمکهایی که نیاز دارید از آنها بخواهید؛ مثلاً کسی که هنگام صحبت کردن درباره نگرانیهایتان کنارتان باشد.
- یک همدم پیدا کنید: صحبت با مشاور، روحانی یا مددکار اجتماعی پزشکی میتواند کمککننده باشد. گروههای حمایتی برای افراد مبتلا به سرطان نیز تجربهها و دیدگاههای ارزشمندی ارائه میدهند.
