درمانگای خێرخوازی ئومێد یەکەم هەنگاوە چارەسەرییەکانی خۆی بە ٤ تەختی کیمۆتێراپی دەستپێکرد. هەروەها لە ساڵی ١٣٧٦ی هەتاویدا بە دامەزراندنی یەک ئامێری کۆبالت ٦٠، یەکەم هەنگاوەکانی خێرخوازی ئومێد بۆ پێشکەشکردنی چارەسەرە پێشکەوتووەکان دەستپێکرد.
دوو ساڵ دواتر، واتە لە ساڵی ١٣٧٨دا، دووەم ئامێری ڕادیۆتێراپی کڕدرا و لە درمانگای ئومێد دامەزرا؛ ئەم دوو ئامێرە بە شێوازی دوو ڕەهەندی (Two Dimentional) کار دەکردن.
بەهۆی پێشکەوتنی خێرای زانستی ڕادیۆتێراپی و لەخێرایی بەرزی بەرهەمهێنانی ئامێر و شێوازە پێشکەوتووەکانی چارەسەر، ئومێد لە ساڵی ١٣٨٩ی هەتاویدا بە هاوکاری خێرەمەندان یەک ئامێری ڕادیۆتێراپی چەکدار بە شێوازی خێراییبەخشێنەری هێڵی، لە کۆمپانیای زیمنسی ئەڵمانیا کڕی و لە درمانگای ئومێد دامەزراند. ئومێد لەگەڵ ئەم سێ ئامێرەدا تا ساڵی ١٤٠٠ وەک پێشکەوتووترین ناوەندی ڕادیۆتێراپی باکووری ڕۆژاوای وڵات هەژمار دەکرا.
لە ساڵی ١٤٠١دا، لەبەر لەکارکەوتنی یەکێک لەم سێ ئامێرە و کۆنەبوونی ئامێرێکی دیکە، ئومێد بە نیوەی توانی ئامێرەکانی خۆی خزمەتگوزاری ڕادیۆتێراپی پێشکەش دەکرد و ئەمە بووە هۆی دروستبوونی زنجیرەی درێژ لە درمانگایدا و لە هەندێک حاڵەتدا بووە هۆی لەدەستدانی کاتی زێڕین بۆ چارەسەری تومۆرە شێرپەنجەیییەکان.
هەڵمەتی تیشکی ئومێد
ئەنجومەنی خێرخوازی ئومێد، بە هاوکاری خێرەمەندان و بە ڕێوەبردنی هەڵمەتێک بە ناوی «تیشکی ئومێد»، قۆناغەکانی دابینکردنی تێچووی کڕینی پێشکەوتووترین ئامێری ڕادیۆتێراپی دەستپێکرد. ئامانجی ئەم هەڵمەتە کۆکردنەوەی ١٠٠ ملیار تومانی یارمەتی خێرەمەندان بوو.
بە کڕین و دامەزراندنی ئەم ئامێرەی کە دەتوانن ڕاپۆرتی وردی لە بەستەری خوارەوە بخوێننەوە، وە هەروەها ئامێرێکی دیکە کە بودجەکەشی لە ڕێگای بودجەکانی ئەنجومەنی بەڕێوەبەران بۆ سەرفی (ئەرز) دابینکرا، جارێکی دیکە ئومێد بووەوە پێشکەوتووترین ناوەندی پشکنین و چارەسەری شێرپەنجە لە باکووری ڕۆژاوای وڵات.
پێڕستێک لە ئامێرەکانی ڕادیۆتێراپی لە درمانگای نەخۆشخانەی ئومێددا:
- دوو ئامێری ڕادیۆتێراپی، خێراییبەخشێنەری هێڵی، ئێڵکتا، مۆدێلی سینرژی، بەرهەمی وڵاتی سوید
- ئامێری ڕادیۆتێراپی، خێراییبەخشێنەری هێڵی، زیمنس (SIEMENS)، مۆدێلی پریموس (PRIMUS)، بەرهەمی وڵاتی ئەڵمانیا
- ئامێری سیتی سیمولاتۆر (CT Simulator)، سکانی تومۆر بۆ دیزاینی مۆدێلی چارەسەر، زیمنس (SIEMENS)، بەرهەمی وڵاتی ئەڵمانیا
- ئامێری براکیتێراپی (ڕادیۆتێراپی ناوەوە)، چارەسەری ناو بۆشایییەکانی لەش، بەبێگ (BEBIG)، مۆدێلی ساگینۆڤا (Signova)، بەرهەمی وڵاتی ئەڵمانیا
شێوازەکانی چارەسەری پێشکەوتوو کە لە درمانگای ڕادیۆتێراپی و ئۆنکۆلۆجیای ئومێد بەکاردەهێنرێن
IMRT (Intensity-Modulated Radiation Therapy)
یەکێکە لە شێوازەکانی ڕادیۆتێراپی مۆدێرن کە لێیدا توانی ڕادیۆتێراپی بە وردییەوە و بە ڕێکخستنی گۆڕاوە جیاوازەکان وەک چڕی، ئاراستە، شێوە و کات بە ناوچەی نەخۆشییەکە دەگاتێ. ئەم شێوازە بۆ چارەسەری تومۆرە شێرپەنجەیییەکان لە ناوچە جیاوازەکانی لەشدا وەک سییەکان، پرۆستات، شێرپەنجەی سینگ، شێرپەنجەی پێست و… بەکاردەهێنرێت.
لەم شێوازەدا پزیشکان دەتوانن بەراورد بە شێوازە کۆنەکانی ڕادیۆتێراپی وەک ڕادیۆتێراپی سێ ڕەهەندی، کۆنترۆڵی زیاتریان لە بەردەستدا بێت.
VMAT
لەم شێوازەدا، بە وردییەکی زۆرەوە تیشکێکی زۆر کاریگەر بە ناوچەی نەخۆشییەکە دەدرێتێ. ئەم شێوازە بۆ چارەسەری تومۆرە شێرپەنجەیییەکان وەک شێرپەنجەی سییەکان، پرۆستات و سینگ بەکاردەهێنرێت. لەم شێوازەدا تیشکە وزەبەرزەکان بە شێوەیەکی سووڕاوە بە ناوچەی نەخۆشییەکە دەگەنێن و لە ئەنجامدا، بەهۆی وردی بەرزەکەی لە گەیاندنی تیشکدا، کەمترین زیان بە شانە تەندووستەکانی لەش ناگاتێ.
تێبینی: ئامێری هەلسەیشن لە درمانگای خێرخوازی ئومێد بە سیستەمی C-RAD چەکدارە کە بە دوای تومۆری شێرپەنجەییدا دەکەوێت کاتێک نەخۆش لە هەناسەدانیدایە، و هیچ ڕادیۆتێراپیێک بە شانە تەندووستەکان ناگاتێ.
Stereotactic (SRS, SBRT)
SRS زیاتر بۆ چارەسەری شێرپەنجەکانی مێشکدا بەکاردەهێنرێت. لەم شێوازەدا وردییەکی زۆر بەکاردەهێنرێت تا رێگرێک لەبەر زیانگەیشتنی شانە تەندووستەکانی مێشک لەبەر تیشکە وزەبەرزەکان بگرێتەوە. ئەگەر تومۆرەکە لە شوێنێکی دەستپێگەیشتوودا بێت، SRS دەتوانێت لەبری نەشتەرگەری بەکاربهێنرێت.
SBRT هەروەها یەکێکە لە نوێترین شێوازەکانی ڕادیۆتێراپی کە بۆ چارەسەری تومۆرە شێرپەنجەیییەکان لە ناوچە دیکەکانی لەشدا وەک سییەکان، جگەر و گورچیلە بەکاردەهێنرێت. لەم شێوازەدا ژمارەی جارەکانی گەیاندنی ڕادیۆتێراپی کەمدەکرێتەوە و بەم هۆیەوە لە کەمترین کاتدا وەڵامی چارەسەری بەرزتر دەستدەکەوێت.
لەگەڵ بەکارهێنانی شێوازە پێشکەوتووەکانی ڕادیۆتێراپیدا، سۆفتوێرە کۆمپیتەرییەکان (core plan) و کەرەستە سەرەکییەکانی دیکەی پەیوەندیدار بە fixation، Molding و… دەرفەتی بەکارهێنانی وێنەکانی CTScan و MRI بۆ دووبارەڕووکردنەوە و ئەنجامدانی چارەسەری سێ ڕەهەندی ڕەخساندووە، کاریگەرییەکی چارەسەریی تیشکی گەیشتوو بە تومۆر زیاد دەکات و زیانی تیشک بە شانە تەندووستەکان کەم دەکاتەوە.
سوودەکانی بەکارهێنانی ئامێر و شێوازە پێشکەوتووەکانی ڕادیۆتێراپی لە خێرخوازی ئومێد
- کەمکردنەوەی جارەکانی ڕادیۆتێراپی بۆ ١ هەتا ٥ جار
- تەرکیز و وردی پێویست
- پاراستنی شانە تەندووستە دراوسێیەکان
- تاباندنی دۆزی پێویستی تیشک بە شانە ئامانجدارەکە
- ڕێگری لە دەرکەوتنی کاریگەرییە لاوەکییەکان لەو کەسانەی کە ڕادیۆتێراپی لەو شوێنەیان بۆ دووبارە دەکرێتەوە کە پێشتریش لەوێ ڕادیۆتێراپی بۆ ئەنجامدراوبوو.