شێرپەنجە چەندین نەخۆشییەکە کە پەیوەندییان بە گەشەی نائاسایی خانەکانەوە هەیە. دەتوانێت لە زۆر لە شانەکانی لەشدا سەرهەڵبدات، لەوانە ئێسەک و سیستمی دەماری. ئەم پەڕەیە چەند جۆرێکی شێرپەنجە دەناسێنێت؛ نیشانەکان و مەترسیی هەر کەسێک بەپێی جۆری شێرپەنجە جیاوازن.
هەندێک لە شێرپەنجەکان لە قۆناغی سەرەتاییدا کەم یان هیچ نیشانەیەک دروست ناکەن. زۆر لەم نیشانانە لە نەخۆشییەکانی تری جگە لە شێرپەنجەشدا دەرکەون، بۆیە گۆڕانێک لە لەشدا بەخۆیەوە نەخۆشییەک دیاری ناکات.
هەڵسەنگاندن لەوانەیە وێنەگرتنی پزیشکی وەک CT و MRI و ئۆلتراسۆند، تاقیکردنەوەکانی تاقیگە، و پشکنینی پاتۆلۆجی لەسەر بایۆپسی لەخۆبگرێت. ئەو تاقیکردنەوانەی بەکاردێنن بەپێی ئەو نەخۆشییە گومانلێکراوە جیاوازن.
چارەسەر لەوانەیە نەشتەرگەری، ڕادیۆتێراپی، کیمۆتێراپی و دەرمانی تر لەخۆبگرێت. هەندێک لە شێرپەنجەکان دەکرێت بە تەواوی چارەسەر بکرێن؛ ئامانج و ئەنجامی چارەسەر بەپێی جۆر، قۆناغ و دۆخی تایبەتی کەسەکە دەڕوات.
شێرپەنجەکانی سەر و مل
تومۆرەکانی مێشک
لەوانەیە نیشانەکان بریتی بن لە ئازاری سەری بەردەوام یان گۆڕاو، ئازاری دڵ یان ڕشانەوە، گۆڕان لە قسەکردن یان لە بیستن یان لە بینین، کێشە لە پیاسەکردندا، لاوازی لە بیرکردنەوە یان لە بیرەوەری، لاوازی یان گۆڕان لە هەستکردن، و نۆبەی پەریشان. ئەم نیشانانە چەندین هۆکاریان دەبێت و پێویستیان بە پشکنینی پزیشکی هەیە.
تومۆری مێشک لەوانەیە لە خۆی مێشکدا دەستی پێکردبێت یان لە بڵاوبوونەوەی شێرپەنجەیەکی بەشی تری لەشەوە بووبێت، وەک سنگ، ڕیە یان گورچە. ئەمانە دۆخی پزیشکی جیاوازن.
شێرپەنجەی چاو
لەوانەیە گۆڕانەکان بریتی بن لە بینینی ڕووناکی لەپڕ، خاڵی نوێی مەلەکەر لە پێش چاودا یان لاوازبوونی بینین. بۆ دیاریکردنی هۆکارەکە پێویست بە پشکنینی چاو دەکات.
شێرپەنجەی سندوقی دەنگ
لەوانەیە نیشانەکان بریتی بن لە قەڵەڕووبوونی بەردەوامی دەنگ، گۆڕانێکی بێهۆکار لە دەنگ، قەپاڵێک لە ملدا، ئازار لە قوتاندا، کێشە لە هەناسەدان یان کۆلێکی بەردەوام. خوێن لە کۆلدا یان نیشانە بەردەوام و بێهۆکارەکان دەبێت لەلایەن پزیشکەوە پشکنین بکرێن.
تەمەکو و ئەلکەهل دوو لە گرنگترین فاکتەرەکانی مەترسین. مەترسی بەپێی تەمەن و نەخۆشیی پێشووی سەر و ملیش جیاوازە.
شێرپەنجەی دەم لەوانەیە برینێکی بەردەوام، قەپاڵ، خوێنڕشتان یان گۆڕانێک لە ناو دەمدا دروست بکات. بەکارهێنانی تەمەکو، بە تەمەکوی بێدودلەشەوە، و ئەلکەهل دەتوانن مەترسی زیاد بکەن.
تەمەن و فاکتەرەکانی تر کاریگەریان لەسەر مەترسی هەیە. دەستنیشانکردنی زووتر دەتوانێت ڕێگاوبانەکانی چارەسەر باشتر بکات، بەڵام ئەنجامەکان لە نێوان خەڵکدا جیاوازن.
شێرپەنجەی تیروئید
لەوانەیە گۆڕانەکان بریتی بن لە قەپاڵێک لە تیروئید یان لە ملدا، هەوکردنی مل، کێشە لە قوتاندا یان گۆڕانێکی بەردەوام لە دەنگدا.
جۆرەکانی بریتین لە شێرپەنجەی تیروئیدی ئەنەپلاستیک، فۆلیکۆلۆری، مێدۆلاری و پاپیلاری.
شێرپەنجەی تیروئید لە تەمەنی جیاوازدا ڕوودەدات. بەپێی تەمەن، ڕەگەز و جۆری تومۆر، زۆر یان کەمی ڕوودانی جیاوازە.
لە ژناندا لە پیاوان زیاتر دەستنیشان کراوە.
شێرپەنجەی ڕیخۆڵە
لەوانەیە نیشانەکان بریتی بن لە گۆڕانێکی بەردەوام لە کارکردنی ڕیخۆڵەدا، خوێن لە پیساودا، ئازاری ناو سک، ماندوویی یان کەمبوونەوەی کێشی بێهۆکار. نەخۆشییەکانی وەک بەواسیریش نیشانە دروست دەکەن و نابێت لەگەڵ دەستنیشانکردنی شێرپەنجە تێکەڵ بکرێن.
فاکتەرەکانی مەترسی لەوانەیە بریتی بن لە تەمەن، هەندێک پۆلیپ، مێژووی خێزانی، نەخۆشیی هەوکردنی ڕیخۆڵە و فاکتەرەکانی شێوازی ژیان. پزیشک دەتوانێت لەسەر لێکۆڵینەوە یان پشکنینی پێشوەختەی گونجاو ڕاوێژتان بدات.
شێرپەنجەی هێلکەدان
لەوانەیە نیشانەکان بریتی بن لە قەپمەقەپی بەردەوامی سک، ئازاری بەشی نشیمن یان ناو سک، زوو پڕبوون لە خواردندا، یان گۆڕان لە مێزکردن یان لە کارکردنی ڕیخۆڵەدا.
مەترسی بەپێی تەمەن، مێژووی خێزانی و فاکتەرە بۆماوەییەکان جیاوازە. فاکتەرە هۆرمۆنییەکان و ئەوانەی پەیوەندییان بە زاوزێەوە هەیە لەوانەیە کاریگەر بن؛ پزیشکی تایبەتمەند دەتوانێت مەترسیی هەر کەسێک ڕوون بکاتەوە.
شێرپەنجەی هێلکە
قەپاڵ، هەوکردن یان گۆڕانێک لە هێلکەدا لەوانەیە پێویستی بە پشکنین هەبێت. هەندێک خەڵک ئازاری بەشی خوارەوەی سک یان پشت دەچێنن.
سەرەکیترین گرووپەکانی شێرپەنجەی هێلکەی خانەزاوزێ بریتین لە سێمینۆما و ناسێمینۆما.
شێرپەنجەی هێلکە بەتایبەتی لە پیاوانی گەنجتردا ڕوودەدات، هەرچەندە لە تەمەنی تردایش دەتوانێت دەربکەوێت.
شێرپەنجەی مێزدان
خوێن لە میزدا، گۆڕان لە مێزکردن یان ئازار لە کاتی مێزکردندا دەتوانن بمەڵسێنن بۆ لێکۆڵینەوە. ئەم نیشانانە لەوانەیە لە ئەنجامی هەوکردن یان نەخۆشییەکانی تردا بێت.
جۆرەکانی بریتین لە شێرپەنجەی یۆرۆتێلیاڵ، شێرپەنجەی خانەپەڕەیی و شێرپەنجەی ئەغدەیی مێزدان.
بەرکەوتن بە تەمەکو فاکتەرێکی گرنگی مەترسییە. تەمەن، بەرکەوتنی پیشەیی و فاکتەرەکانی تر لەوانەیە پەیوەندیدار بن.
شێرپەنجەی پڕۆستات
لەوانەیە گۆڕانەکان بریتی بن لە کێشە لە دەستپێکردنی مێزکردندا، کەمبوونەوەی ڕۆیشتنی میز، زۆرجار مێزکردن یان خوێن لە میزدا. نەخۆشییەکانی تری پڕۆستات دەتوانن نیشانەی هاوشێوە دروست بکەن.
تەمەن و مێژووی خێزانی دوو فاکتەری گرنگی مەترسین. پزیشک دەتوانێت لەسەر پشکنین و مانای هیچ نیشانەیەکی پەیوەندیدار بە مێزدان ڕاوێژتان بدات.
شێرپەنجەی ڕەحم
مەترسی لەوانەیە پەیوەندی بە تەمەن، زۆربوونی کێش، فاکتەرە هۆرمۆنییەکان و هەندێک نەخۆشیی بۆماوەییەوە هەبێت.
لە دوای وەستانی خوێنی مانگانە بەزۆری دەستنیشان دەکرێت. هەندێک لە شێرپەنجەکانی ڕەحم بە مەبەستی چاکبوونەوە چارەسەر دەکرێن، بەڵام ئەنجامی هەر کەسێک بەپێی جۆر و قۆناغ دەڕوات.
شێرپەنجەی ملی ڕەحم
لەوانەیە نیشانەکان بریتی بن لە خوێنڕشتنی نامۆ لە ڕەحمەوە، دەرچوونی شلی بەردەوام یان ئازاری بەشی نشیمن. نیشانەکان پێویستیان بە پشکنینی پزیشکی هەیە و بەخۆیانەوە شێرپەنجە دڵنیا ناکەنەوە.
هەوکردنی بەردەوام بە چەند جۆرێک لە ڤایرۆسی پاپیلۆمای مرۆڤ (HPV) هۆکارێکی سەرەکییە. جگەرەکێشان و لاوازبوونی سیستەمی بەرگری لەشیش کاریگەریان لەسەر مەترسی هەیە.
شێرپەنجەی ملی ڕەحم لە تەمەنە جیاوازەی گەورەکاندا دەتوانێت دەربکەوێت. ئامۆژگارییەکانی پشکنینی پێشوەختە و واکسینی HPV بەپێی تەمەن و ڕێنمایییە ناوخۆییەکان جیاوازن.
شێرپەنجەی پانکڕاس
لەوانەیە نیشانەکان بریتی بن لە زەردەک، تاریکبوونی میز، سپیکردنەوەی پیساو، کێشەی هەضم، کەمبوونەوەی ئارەزووی خواردن یان کەمبوونەوەی کێشی بێهۆکار. بەکارهێنانی تەمەکو، زۆربوونی کێش، نەخۆشیی شەکرە و هەندێک نەخۆشیی بۆماوەیی دەتوانن فاکتەری مەترسیی پەیوەندیدار بن.
شێرپەنجەی پانکڕاس لە تەمەنی بەرزتردا بەزۆری دەستنیشان دەکرێت، هەرچەندە گەنجیش دەتوانێت تووشی بێت.
شێرپەنجەی قورس
لەوانەیە نیشانەکان بریتی بن لە خراپی هەضمی بەردەوام، کەمبوونەوەی ئارەزووی خواردن، پڕبوون دوای خواردنێکی کەم، ئازاری ناو سک، ئازاری دڵ یان ڕشانەوە، کەمبوونەوەی کێشی بێهۆکار، کەمخوێنی یان پیساوی ڕەش.
مەترسی بەپێی چەند فاکتەرێک دەڕوات، لەوانە هەندێک هەوکردن و نەخۆشییە هەمیشەییەکانی قورس، مێژووی خێزانی و جگەرەکێشان. نیشانەکان بەتەنیا ناتوانن شێرپەنجە لە نەخۆشییەکانی تری قورس جیا بکەنەوە.
شێرپەنجەی قورس لە گەورەتەمەناندا بەزۆری دەستنیشان دەکرێت، بەڵام لە تەمەنی گەنجیشدا ڕوودەدات.
شێرپەنجەی کێسەی زەیف
لەوانەیە نیشانەکان بریتی بن لە ئازاری ناو سک، زەردەک، کەمبوونەوەی کێشی بێهۆکار، ئازاری دڵ، سۆڕان یان هەوکردن. ئەم گۆڕانانە لە نەخۆشییەکانی تری کێسەی زەیف یان جگەردایش ڕوودەدەن.
فاکتەرەکانی مەترسی لەوانەیە بریتی بن لە نەخۆشییەکی هەمیشەیی کێسەی زەیف، تەمەن و فاکتەرەکانی تری تایبەت بە کەس.
شێرپەنجەی کێسەی زەیف لە خەڵکی تەمەنمەنددا زیاتر دەستنیشان دەکرێت.
لە ژناندا زیاتر لە پیاوان دەستنیشان دەکرێت.
شێرپەنجەی گورچە
شێرپەنجەی گورچە لەوانەیە لە کاتی وێنەگرتنێکدا بۆ مەبەستێکی تر دۆزرایەوە. لەوانەیە نیشانەکان بریتی بن لە خوێن لە میزدا، ئازاری بەردەوامی لاتەنیشتی پشت، قەپاڵێک لە سکدا، کەمبوونەوەی کێشی بێهۆکار یان ماندوویی.
جگەرەکێشان، زۆربوونی کێش، بەرزبوونەوەی فشاری خوێن و هەندێک نەخۆشیی بۆماوەیی یان درێژخایەن کاریگەریان لەسەر مەترسی هەیە. تومۆری گورچە لە منداڵانداش ڕوودەدات، کە لەوانەیە جۆرەکانی لە گەورەکان جیاواز بێت.
شێرپەنجەی جگەر
لەوانەیە نیشانەکان بریتی بن لە ئازاری بەشی سەرەوەی سک، زەردەک، سۆڕان، کەمبوونەوەی کێشی بێهۆکار، هەوکردن یان گەورەبوونی جگەر.
هەپاتیتی هەمیشەیی، سیڕۆزی جگەر، نەخۆشیی جگەر بە پەیوەندی بە ئەلکەهلەوە و هەندێک نەخۆشیی میتابۆلیزم لەوانەیە کاریگەر بن لەسەر مەترسی. پشکنین بەپێی مێژووی پزیشکیی کەسەکە دەڕوات.
تومۆری مێشک
نیشانەکانی تومۆری مێشک بەپێی شوێنی دەکەون و لەوانەیە گۆڕان دەماری یان نۆبەی پەریشان لەخۆبگرێن. ئەو نیشانانەی پەیوەندییان بە قوتان یان بە ڕێڕەوی هەضمەوە هەیە، پێویستیان بە پشکنینی پزیشکیی جیایە و نابێت بەبێ هەڵسەنگاندن وەک نیشانەی تومۆری مێشک بسەلمێنرێن.
شێرپەنجەی سنگ
لەوانەیە گۆڕانەکان بریتی بن لە قەپاڵێکی نوێ، دەرچوونی شل لە نۆکی سنگەوە، گۆڕان لە شێوەی سنگ، چاڵبوونی پێست یان گۆڕان لە دیمەنی پێست یان نۆکی سنگ. هەندێک لە شێرپەنجەکانی سنگ هیچ نیشانەیەکی ئاشکرا دروست ناکەن.
مەترسی بەپێی تەمەن، فاکتەرە بۆماوەییەکان، مێژووی هۆرمۆنی و زاوزێ، و فاکتەرەکانی تری تایبەت بە کەس جیاوازە.
شێرپەنجەی ڕیە
لەوانەیە نیشانەکان بریتی بن لە کۆلێکی بەردەوام یان گۆڕاو، خوێن کۆلکردن، تنگەهەناسی، ئازاری سینگ یان کەمبوونەوەی کێشی بێهۆکار.
جگەرەکێشان فاکتەرێکی گرنگی مەترسییە. بەرکەوتنەکانی تر، لەوانە پیسبوونی هەوا و هەندێک ماددەی پیشەیی، لەوانەیە پەیوەندیدار بن.
شێرپەنجەی ئێسەک
لەوانەیە نیشانەکان بریتی بن لە ئازاری بەردەوامی ئێسەک، هەوکردن یان کێشە لە جوڵەدا. ئەم نیشانانە لەوانەیە هۆکارەکانیان نەخۆشییەکانی تر بن کە پەیوەندییان بە شێرپەنجەوە نییە.
لۆسیمیا
لەوانەیە نیشانەکان بریتی بن لە کەمخوێنی، لاوازبوونی ڕەنگی پێست و ڕووخسار، زوو بۆم بوون، خوێنڕشتان، ماندوویی یان هەوکردنی دووبارەبووەوە. دەستنیشانکردن پێویستی بە تاقیکردنەوە پزیشکیی گونجاو هەیە.
فاکتەرەکانی مەترسی لە نێوان جۆرەکانی لۆسیمیادا جیاوازن و لەوانەیە پەیوەندییان بە هەندێک نەخۆشیی بۆماوەیی، بەرکەوتن بە کیمیایی یان تیشک، یان چارەسەری پێشووی شێرپەنجە هەبێت.
لۆسیمیا لە منداڵ و گەورەکاندا ڕوودەدات. جۆرەکانی و ئەوەی چەند ڕوودەدات بەپێی تەمەن جیاوازن؛ نابێت وەک نەخۆشییەک بسەلمێنرێت کە تەنها لە تاکە گروپی تەمەنی یان لە ناوچەیەکدا سنوورداربێت.
شێرپەنجەی پێست
گۆڕانێکی نوێ یان گۆڕاو لە پێستدا، برینێکی چاکنەبوونەوە، شێوەیەکی نامنتەسەف یان گۆڕان لە ڕەنگدا لەوانەیە پێویستی بە پشکنین هەبێت.
بەرکەوتن بە تیشکی ئۆڵترابیۆلێت لە ڕووناکی خۆر یان لە ئامێرەکانی برۆنزبوونی پێستەوە دەتوانێت مەترسی زیاد بکات؛ مەترسی هەروەها بەپێی جۆری پێست و مێژووی کەسی خۆی دەڕوات.
شێرپەنجەی پێست لە تەمەنی جیاوازدا ڕوودەدات. دەبێت پزیشک گۆڕانە گومانبارەکان یان گۆڕاوەکان هەڵبسەنگێنێت.